Os Pombais de Redondela.

 

Pombal de Torres Agrelo. Foto: Torres Agrelo

 

        Un pombal é o lugar onde se crían pombas, podendo chamarse pombeiro, cando é de reducidas dimensións. Esta práctica viviu tempos mellores en Redondela. A beleza destas aves as converte nun obxecto decorativo, pero non é o único motivo para telas. A carne dos pichóns é moi apreciada, apesares de que o seu consumo sempre foi minoritario no noso concello. O motivo non é outro que o económico (“Gando de pico non pon ao dono rico”), polo que na busca de pombais antigos teremos que reparar en pazos e casas destacadas. “Si tiene capilla, palomar y ciprés, pazo es”. Podemos citar aquí como pombal interior o existente na parte máis alta da Casa da Torre, no casco urbano de Redondela, e como pombais exteriores: o do Pazo de Torres Agrelo, en Cesantes; o da Casa dos Táboas, en Reboreda; o do Pazo de Torrecedeira, en Cedeira, ou o da Casa de María Arango, no límite de Redondela con Cedeira. Estes últimos son un tipo de pombal construído en pedra e con tella do país de base circular, que se estende por toda Galicia. 

 

Pombal da Casa dos Táboas. Foto: J. Migueles

Pombal do Pazo de Torrecedeira. Arquivo do Concello de Redondela

        A cría de pombas ven de ben antigo, en Redondela atopo referencias aos pombais en documentos do século XVIII, pero de seguro que existían antes. Como curiosidade no "Expediente de comprobación de bienes, rentas y cargas de la feligresía de Santa María de Reboreda (Reboreda, Tuy), efectuado por decreto de diciembre de 1760 para el establecimiento de la Única Contribución" cítanse dous pombais como lindes da parroquia de Reboreda: "De alli parte por bajo del Palomar que fue de Maria Ramos, y posehe D. Nicolas Ramos de Moscoso; de alli al Palomar del Conde de San Roman...".

        Un terceiro uso das pombas deuse nos anos 90 do pasado século, cando se creou en Redondela un club de colombicultura presidido por Hilario Sánchez. Algúns dos seus membros adicábanse á cría con fins competitivos. Esta disciplina tivo pouca repercusión por tratarse dun deporte minoritario. A proba consistía en soltar aos machos identificados cunha pluma dun cor vistoso, que pelexaban por unha única femia, gañando o que quedaba con ela.

        Outro aproveitamento sería, como en todos os animais de granxa, a do esterco que se empregaba como abono para os campos. Con estes excrementos tamén se podería ata fabricar explosivos, pero non teño constancia de que se chegara a utilizar no noso concello para tal fin.

 

 

Pombal en Vilar. Google Maps

Pombal en Vilar. Google Maps

Pombal no Viso. Foto: J. Migueles

Pombal en Ventosela. Foto: J. Migueles

 

 

 

 

  

 

 

 

        Ademais dos pombais citados, que serían os máis interesantes desde o punto de vista patrimonial, tamén podemos falar dos pombais das casas máis modestas. A partires de mediados do século XX, coa chegada do cemento atopamos pombais de maior ou menor tamaño tanto de construción propia como prefabricados. Máis barata era a opción de adaptar faiados ou galpóns para dar cabida ás pombas e, máis orixinal aínda, o uso de canastros.

        Como pombal máis curioso do concello atopamos un no tellado dun lavadoiro na parroquia de Reboreda.

 

 

 

 

Pombal nun galpón no Viso. Google Maps

Lavadoiro en Reboreda. Google Maps.

 

 

 

Canastro en Reboreda. Google Maps

Pombal en Saxamonde. Google Maps

Autor: Juan Migueles

 

BIBLIOGRAFÍA

Descubrindo a historia de Catoria. Pombal de O Outeiriño. Cristina Conde Escaloni.

Inventario de pombais en Cerdedo. Tabeirós Montes. https://www.tabeirosmontes.com/pombais.html

https://www.obaixoulla.gal/.../obra.../pombal-do-outeirino

Toponimia de Catoira. Gonzalo Navaza.

https://roquecerponzons.wordpress.com/.../palomares-pombais/

Arquitectura popular. Museo do Pobo Galego.

PARES => Expediente de comprobación de bienes, rentas y cargas de la feligresía de Santa María de Reboreda (Reboreda, Tuy), efectuado por decreto de diciembre de 1760 para el establecimiento de la Única Contribución.

Aportes orais.

 

O Concurso de Bebedores de Cervexa

 

 

1º Concurso de Cervexa. Foto: Fotsca

        En Redondela a bebida tradicional, ademais da auga, sempre foi o viño, desde a “chiquita” ata cuncas profesionais que podían acadar o litro de capacidade. A introdución doutras bebidas alcohólicas foi complicada polo que había que realizar unha forte promoción. Así, en 1959 celébrase o Primeiro Concurso de Bebedores de Cervexas, nin máis nin menos que nun templo vitícola como o Bar Porrón, na céntrica rúa da Ribeira, dirixido por José María e auxiliado por Chicho. A marca organizadora era “La Cruz Blanca”.

Xurado do 1º concurso. Foto: Fotsca

 

        A competición tiña unhas regras moi básicas, tan só había que beber todas as cervexas que se puidera en tan só cinco minutos. Presentáronse numerosos concursantes pero proclamouse vencedor Castor López Hortas cun total de 9 cervexas e media. Apesares de tan espectacular resultado, a vitoria sería axustada, xa que no segundo lugar quedaría Ángel Iglesias Perga, con 9 botellas. Entre unha gran ovación recollerían os diplomas e as cantidades en metálico de 350 pesetas, o primeiro, e 100 o segundo. Ademais o gañador clasificábase automaticamente para enfrontarse ao campión de Vigo. Premios máis que merecidos, se temos en conta a diferencia cos demais participantes, pois o terceiro en completar o podio sería Antonio García Domingo, con tan só 7 botellas e media.

II edición do concurso. Foto: Fotsca

        Habería que agardar dous anos para que se celebrara a segunda edición, na que se pulverizaron as marcas anteriores. Castor López Hortas, na busca de revalidar o título, mellorou a súa marca persoal, con 12 botellas. Semellaba unha vitoria sinxela, pero Perfecto Teixeira bateu o récord local con nada máis e nada menos que 14 botellas. En terceiro posto remataría Antonio Ferreira, co meritorio resultado de 11 botellas e media. Recibindo todos eles os correspondentes premios en metálico.

        Nesta ocasión o xurado estaría formado por José María Prieto González, director xerente de “La Cruz Blanca”, e Manuel Rodríguez, propietario de Casa Pepe, procedentes ambos de Vigo. Acompañados por: José María Zarauza e José Luis Loureiro, actuando como cronometrador José Pache Cabezas.

Xurado de 1961. Foto Fotsca.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El Pueblo Gallego

 

 

Un maremoto no século XVIII

 

Vistas desde a Formiga (Cedeira). Foto: J. Migueles

        Non é doado atopar referencias antigas de desastres naturais, pero Pérez Constanti, arquiveiro de Compostela, en “Notas viejas Galicianas” adica un artigo baixo o esclarecedor título de “Temblores de tierra en el siglo XVIII”. Nel menciona un seísmo acontecido na Coruña en 1761 que non causou dano algún.

        Tamén cita un moito máis grave e bastante documentado que sacudiu a Península Ibérica. Así, Suzanne Chantal na súa “Historia de Portugal”, lémbranos que ás dez da mañá do 1 de novembro de 1755, cando os habitantes de Lisboa acudían á misa maior, tres seísmos consecutivos sacudiron a cidade. Ábrense grandes gretas nas rúas e derrúense numerosas edificacións e varios treitos das murallas. Ao mesmo tempo o río Tajo asolaga a parte baixa de Lisboa arrasando con todo ao seu paso. Por se todo isto fora pouco os cirios das igrexas e dos oratorios particulares provocan incendios que queiman barrios enteiros.

        Por Pérez Constanci sabemos que este segundo desastre deixouse sentir en Santiago e as dez menos carto houbo “un gran temblor de tierra”. Pouco despois os rexedores composteláns recibiron noticia polo correo de Castilla da destrución de Lisboa e tamén de graves danos en Andalucía, sendo as cidades de Cádiz e Sevilla as máis afectadas. Acordouse por unanimidade celebrar unha novena de acción de grazas e sacar en procesión á Virxe de Nosa Señora publicándose un bando para que acudiran todos os gremios “aseados e decentes, co cabelo solto, sen redes nin gorros, baixo multa de vinte ducados e un mes de cárcere”.

        De todos os xeitos por outras referencias sabemos que en moitas vilas os danos mais graves non foron provocadas polo seísmo se non polo posterior maremoto. Neste orde de cousas, Fernando Villalmil en “Juntas del Reino de Galicia” cita ao abade Manuel Troncoso que informa dos danos do Mosteiro de Oia e como “el río se quedó en seco y a poco volvieron a correr sus aguas”. Neste libro tamén conta como as costas galegas sufriron tres arremetidas do mar “haciendo cabeza de agua” en Redondela e o Fragoso (lembremos que daquela pertencían a esta xurisdición Chapela e Trasmañó. Outra vila afectada sería Tui que no seu libro de actas recolle o terror causado polo seísmo e como este afectou gravemente á catedral, o que obrigou a reformar á súa estrutura.

        Por último en Efectos del terremoto de Lisboa de 1 de noviembre de 1755 en la antigua provincia de Tuy (Galicia) chégase á seguinte conclusión: “el maremoto se dejó sentir en la
costa de la antigua provincia de Tuy en toda su extensión, desde La Guardia por el sur a Redondela por el norte, y que el tsunami penetró por las rías con singular fuerza”. Nesta obra citase un informe do alcalde de Redondela, Marcos Pereira y Alonso, onde comenta que non houbo danos na vila e referíndose ao terremoto: «algunas personas se han asustado sin que por ello resultase daño alguno». En canto ao maremoto exprésase nos seguintes termos: «hubo un movimiento extranatural de la mar de haber crecido y menguado con mucha furia, haciendo cabeza de agua cuando no le tocaba tres veces». Tamén se cita o informe de Reboreda, que daquela era un concello independente, no que o dano máis grave foi que: «la cruz de la parroquia de Santiago de Borbén cayó a tierra y se rompió en pedazos». Non fai falla aclarar que esta igrexa hoxe en día pertence a Pazos de Borbén.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Notas viejas Galicianas. Pérez Constanti (1925).

Historia de Portugal. Suzanne Chantal, (1960).

Juntas del Reino de Galicia. Fernando Villalmil, (1962)

Evocación de un maremoto en Iberia. M. Suárez Serantes. 1963 0227 La Noche

Efectos del terremoto de Lisboa de 1 de noviembre de 1755 en la antigua provincia de Tuy (Galicia). Cuadernos Dieciochistas, 6. Amaré Tafalla, M. P., Orche García, E., & Puche Riart, O. (2009).

Aportes Ignacio P. Rey

 

Ruta por Portacedeira

 

Praia de Portacedeira. Foto: J. Migueles

Se o paseo da Portela (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/paseo-da-marisma.html ) se nos fai curto podemos continuar ata o Peirao da Portela. Trátase dun enclave cheo de historia desde os tempos dos romanos xa que moi preto de aquí catalogáronse os restos dunha vivenda romana e nas inmediacións atopáronse restos cerámicos, principalmente tégula, ou sexa, tellas daquela época. O nome de A Portela significa “porto pequeno” e si ben estamos ante un pequeno peirao temos que ter en conta que antigamente tivo gran importancia. O motivo non é outro que o pouco calado que tiña o porto de Redondela cando se atopaba no centro da vila. Isto provocaba que os grandes barcos fixeran o transbordo das súas mercancías a embarcacións de pouco calado. Esta operación realizábase neste punto polo que neste peirao construíuse o cuartel dos carabineiros que eran os encargados de controlar a entrada por mar de bens na vila e de cobrar os impostos pertinentes. (Ver Aquí estaría destinado John O’Dogherty, heroe na Batalla de Pontesampaio. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/odoherty-brown-john-bolyborron-irlanda.html )

 

Peirao da Portela. Foto: J. Migueles

 

Neste peirao aínda se conservan os restos dunha fábrica de salga. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/12/empresas-do-mar.html ) E volvendo aos feitos históricos, sería punto de saída de xudeus durante a II Guerra Mundial. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1941-ii-guerra-mundial-ii-o-schindler.html )

Fábrica de Salga da Portela. Foto: J. Migueles

 

A todos estes encantos habería que engadir as vistas a Punta Socorro, onde se atopan os restos da Industria Metalífera Española (IME) (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/12/industrias-quimicas-e-metalurxicas.html ) e unha perspectiva diferente da Illa de San Simón. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/a-illa-de-san-simon.html )

Seguimos camiño cara a praia de Portacedeira, que en realidade ten pouco de praia xa que a falta de area é substituída por un lodo que a converte nun dos puntos de marisqueo da nosa costa. Nela existen os restos de dous barcos, un de madeira, coñecido como A Ghabarra, e outro de metal, O Texaco. Tamén teñen nome as rochas bañadas polo mar: O Pericoto, A Pedra Blanca ou A Marola.

Restos da Ghabarra. Foto: J. Migueles

 

Esta praia ten a curiosidade de posuír dúas fontes que manan na area, polo que as mariscadoras adoitaban rodealas con pedras para poder saciar a sede durante as longas xornadas de traballo. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/fontes-e-lavadoiros.html )

 

Fonte na Praia de Portacedeira Foto: J. Migueles

Para os que decidan darse un baño, advertilos da existencia do Cantil, unha depresión do terreo que provoca que baixo a auga pases de facer pé a varios metros de profundidade. Ante este perigo evidente para a rapazada os maiores acostumaban asustalos contando que por aí saía a lava dun “hipotético” volcán que existía baixo o Monte Mirallo (ou Penide). 

O Piricoto. Foto: J. Migueles

 

Na desembocadura do Río da Plateira aínda existe o resto dun lavadoiro e, augas arriba, unha caseta sobre o propio regato, onde existiu un muíño cunha turbina que subministraba electricidade á desaparecida fábrica de Fernando Colmeiro.

Pasando por baixo da vía do tren atopámonos de fronte coa ponte do antigo trazado do ferrocarril. Este tramo conducía á primeira estación de Redondela, que estaba preto do viaduto de Ourense. 

O Viaduto do trazado antigo. Foto: J. Migueles

 

Máis adiante temos a entrada do túnel da Portela que pasa baixo o aparcadoiro dunha empresa do sector do automóbil, que realizou uns recheos que taparon a saída do mesmo. Se seguimos ata a estrada e xiramos á esquerda, tan só temos que seguir cara abaixo para regresar ao Paseo da Portela. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/11/as-estacions-de-ferrocarril-e-de-tranvia.html )

Túnel da Portela. Fotos: J. Migueles

https://www.google.com/maps/d/edit?hl=es&mid=1QLqnVedEN1S4p8j1SRCVPwRc5MYKJ38&ll=42.28628354303427%2C-8.626350744113228&z=16

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Aportes orais.

Ver bibliografía dos apartados enlazados.

O milagre en Redondela de San Telmo.

 

 

Construción da Avenida San Telmo. Publicada en

Chapela de onte a hoxe. Gonzalo Mencía Castro. Ed. Xunta de Galicia.

 

        O santo San Telmo chamábase en realidade Pedro González, quen naceu en 1190 en Frómista (Palencia) e morreu en Tui en 1240. Este relixioso sería confesor do rei Fernando III de Castela. Unha vez abandonado o cargo realizou obra evanxelizadora en Asturias Galicia e norte de Portugal. Nesta época acadou notoriedade polos seus milagres o que lle valeu ser considerado patrón dos mareantes, pero tamén da cidade de Tui, da diocese Tui-Vigo e da súa vila natal. Isto motiva que o seu sexa un nome frecuente na toponimia das Rías Baixas. Así en Redondela déuselle o seu nome en Chapela á Avenida de San Telmo, no barrio de Laredo. Esta rúa sería inaugurada en abril de 1950 despois de 30 anos de litixios para levar a cabo a obra. En realidade, existiu unha iniciativa para poñerlle o nome de Ricardo Torres Quiroga, capitán de corbeta e secretario da Comandancia Militar de Mariña de Vigo, ademais de Xefe provincial do Sindicato de Pesca. O que sucedeu é que este declinou a proposta suxerindo o nome de Av. de San Telmo.

        Volvendo a Tui, dicir que naquela cidade adicáronlle unha capela e na mesma catedral a coñecida como Capela das Reliquias.

        Entre os milagres que se lle atribúen podemos citar que cando se acabaron as provisións durante a construción da pote de Constrelo sobre o Miño, que estaba a dirixir, trazou o sinal da cruz sobre as augas e saltaron tantos peixes á ribeira que sobraron varios cestos despois de que todos comeran. Durante a inauguración doutra ponte, a da Ramallosa, o ceo ennegreceu e a xente comezou a marchar. Realizou novamente o sinal da cruz e o sol asomou sobre os asistentes.

        Os seus numerosos milagres continuarían despois de morto porque do seu sepulcro comezou a manar un aceite que curaba todo tipo de enfermidades. O Padre Flórez os recolleu no Tomo II de “España Sagrada”, baixo o epígrafe “Miracul apos mortem”, grazas ao cal coñecemos casos como o de Pedro de Coruxo, alcumado “Mariola”, que recuperou a vista dun ollo. Aquí chegamos ao punto que máis nos interesa, porque tamén recolle a milagrosa curación de Elvira Martínez, de Redondela, que era xorda e grazas a San Telmo volveu a escoitar.

        San Telmo sería recoñecido como beato en 1741 polo papa Benedicto XIV, autorizando o seu culto. Recentemente, a Diocese de Tui-Vigo emprendeu un proceso formal de canonización.

        Como curiosidade final comentar que semella que na advocación popular sería comparado con San Erasmo de Formia, coñecido como Sanct’Elmo, tamén venerado polos navegantes, de aí que recibira o nome de San Telmo.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Galiciana => El Pueblo Gallego, La Noche (Vida y milagros del bienaventurado Pedro González, llamado Telmo. Por Faustino Rey Romero).

Wikipedia

Catedral de Tui => https://www.catedraldetui.com/capilla-de-las-reliquias-2/

A primeira sentenza en galego.

 

O 27 de marzo de 1985 a Audiencia Territorial de A Coruña ditou a primeira sentenza xudicial en galego. Pasaran máis de catro anos dende a entrada en vigor do Estatuto de Autonomía e dous dende a Lei de Normalización, pero nos xulgados seguía sen empregarse o galego. O texto foi redactado por Pastor Villán, despois de ser elaborado polos maxistrados Ricardo Leirós, Claudio Movilla Álvarez e Gonzalo de la Huerga Fidalgo. O feito foi impulsado por Xosé González, que conta nun artigo publicado en Galicia Condicional e La Región: "propúxenlle ao admirado amigo Claudio Movilla que elixise calquera dos litixios nos que o Concello de Redondela fose parte para ditar resolución en galego; iso si,díxenlle, que sexa un caso favorable ao demandante". Tratábase de exercer o dereito recoñecido polo artigo 7 da Lei de Normalización Lingüística, que especifica que "no ámbito territorial de Galicia, os cidadáns poderán utilizar calquera das dúas linguas oficiais nas relacións coa Administración de Xustiza" e que "a parte ou interesado terá dereito a que se lle entere ou notifique na lingua oficial que elixa”.

Tratábase dun caso menor, un recurso interposto por Josefina Carreira Rivero contra o Concello de Redondela por dúas resolucións municipais aprobadas en 1980 e 1981 nas que se declaraba que a súa vivenda, sita na rúa General Mola (actual José Regojo) non estaba en ruínas.

A muller apoiada en informes de arquitectos, defendía que os custes das reparacións superaban ao valor total do edificio. Finalmente, a sentenza deulle a razón, sinalando que os custes da reparación superaban o 50% do valor do inmoble, polo que se debía declarar a ruína da vivenda.

Trinta anos despois celebrouse un acto conmemorando o 30 aniversario coa colocación dunha placa no Concello lembrando esta sentenza. O emprego do galego non mellorou demasiado neste período e tan só 30 xuíces e xuízas empregan normalmente o idioma galego nos xuízos ou nas sentenzas e a porcentaxe de fallos ditados en galego non chega ao dez por cento.

Autor: J Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Praza pública

20150317 La Voz de Galicia

A muller traballadora

 

Mariscadoras en Cesantes, 1937. Vida Gallega

 

Nos derradeiros anos, con motivo do 8 de marzo, día da muller traballadora, realízanse homenaxes a mulleres destacadas no eido da cultura, o arte ou o deporte. Sen quitarlle o seu mérito a ningunha delas, gostaríame centrarme no que ao meu entender eran as verdadeiras mulleres traballadoras. Mulleres que traballaban en industrias como a fábrica de camisas Regojo, a de brochas EIMA ou en conserveiras. Mulleres mariscadoras, que traballaban no campo ou coidaban dos animais. Mulleres que lavaban a roupa no río e mulleres que tiñan numerosos partos. Mulleres que atendían os seus propios negocios, xa foran tendas, tabernas, modistas ou cortaran o pelo. Mulleres que realizaban traballos que eran máis propias de homes, como muiñeiras ou mariñeiras, que algunha houbo. Mulleres que andaban quilómetros e quilómetros para ir vender leite ou peixe a outras vilas e tamén as que acudían cos seus produtos a feiras e mercados. Mulleres, en fin, que ben merecen una homenaxe.

Regojo, 1938. Vida Gallega

1950-1960 pescantinas son fotografadas na estrada de Redondela a Vigo Foto Bene-Museo Etnografico Ribadavia

Lavando na Xunqueira. Principios do S. XX. Foto: Joaquim Morelló i Nart-AFCEC

Mercado de Redondela cara a 1900-Hauser y Menet

Autor: Juan Migueles