Mostrando entradas con la etiqueta Sociedade. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Sociedade. Mostrar todas las entradas

domingo, 12 de noviembre de 2023

Xitanos en Redondela.

 

A cabra na Praza Constitución. Sen data. Foto cedida por José Luis Rodríguez Figueroa

 

Hai anos a xente de etnia xitana era nómade. Chegaban a unha vila montaban o seu campamento e despois dun tempo marchaban. En Cedeira, aínda nos anos 80 do pasado século, acamparon en Portacedeira (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2023/03/ruta-por-portacedeira.html ) e as mulleres facían cestos que vendían as veciñas. Como vemos na foto, tamén era habitual o ir polas vilas con espectáculos, sendo o da cabra o que máis perdurou no tempo. Consistía en que o animal subía unha escaleira e facía diferentes equilibrios ao son da música de pandeiros, que a finais do século XX foron substituídos polos teclados.

Na prensa antiga atopamos algunhas noticias nas que curiosamente os xitanos son chamados húngaros. As novas normalmente dan conta de roubos pero tamén, as máis interesantes, das súas tradicións.


 

 

1892, outubro. Según nos dicen, desde el viernes último se instaló en Redondela y en el punto denominado Junquera, una caravana de húngaros gitanos, tomándose la libertad de apropiarse de ropas de las huertas convecinas, y otros efectos.


1892, outubro. La tribu de húngaros que según digimos días pasados se halla acampada en las inmediaciones de Redondela, celebró el martes el bautizo de un recién nacido. festejaron con cohetes, y echaron á los chicos bastantes monedas de cinco y diez céntimos. Acompañaron al niño á la iglesia la mayor parte de los individuos. El jefe de esta era el padrino y se distinguía de todos por lo lujoso de su traje. De su zamarra pendían infinidad de broches y dijes de plata con anchas cintas de colores.


1895, decembro. En Redondela se verificó días pasados el matrimonio de dos jóvenes pertenecientes a una familia de gitanos. Los desposados contaban tan sólo de diez a doce años: el sacerdote era otro húngaro y las arras se sustituyeron por un cazuelo de barro que, después de hacer volteretas por el aire, cayó al suelo haciéndose añicos. Más tarde la caravana de húngaros acompañados de osos, monos y toda la bichería, zarpaba con rumbo a otra parte obligados por la Alcaldía.


1910, marzo. Hállase acampada una numerosa acampada de húngaros en las inmediaciones de la estación del ferrocarril de Redondela.


1940, abril. A Garda Civil de Redondela da conta de varios roubos de millo. Á veciña de Negros, Constantina Rodríguez Castro, sustraxéronlle 303 kilos; a Manuel Veiga, de Reboreda, 45; e a Ramón Castro Soto, de Saxamonde, 140. En todos estes casos actuouse con violencia. Practicadas xestións, foron detidos nas inmediacións daquela vila, os xitanos, Ramón Gabarri, de 30 anos; e Andrés Jiménez, de 18, que levaban 70 quilos daquel gran. Confesáronse autores dos roubos. Tamén foi detida a veciña de Redondela, Dolores Vázquez, que servía de intermediaria entre os xitanos e as persoas que mercaban o millo, así como varias destas.




Autor: Juan Migueles


BIBLIOGRAFÍA

La Voz de Galicia

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => Diario deGalicia, El Pueblo Gallego, Gaceta de Galicia.



 

 

 

 

 

 

 

 

sábado, 4 de noviembre de 2023

Lonxevidade.

 

Anciá na Rúa Prata. Foto: Otto Wunderlich, 1929. Fototeca del Patrimonio Histórico. Ministerio de Cultura.


 

Noutro apartado xa vimos a historia dun matrimonio centenario (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/matrimonio-centenario.html ) e tirando do fío imos citar varios casos de lonxevidade en Redondela, algúns deles aínda abraiantes hoxe en día. Nos xornais antigos atopamos as seguintes noticias:


1899, marzo. En Ventosela faleceu unha muller de 108 anos.

1903, outubro. En Vilavella faleceu Josefa Barciela Lago. Era a decana dos anciáns de Redondela. Viu a luz dos séculos XVIII, XIX e XX, lembrando perfectamente a invasión francesa e conservando a vista e a razón ata o derradeiro momento.

1917, marzo. Aos 107 anos de idade faleceu a señora dona Manuela Tejo Villanueva.

1925, febreiro. En Redondela faleceu o veciño daquela vila, Aquilino Fernández que contaba 111 anos de idade. Deixa 14 netos, 46 bisnetos e 1 tataraneto. Os seus fillos faleceron antes que el.

1946, decembro. Faleceu aos 117 anos en Redondela, Serafina Lais Somarriba, coñecida como “La Castellana”, e que leva residindo na vila moitos anos. Ningún dos seus fillos vive en Redondela, pero si gran cantidade de netos, bisnetos e tataranetos. En Algeciras tamén viven moitos dos seus descendentes, que, en total, son máis de 60. (19461231 El pueblo gallego)

1973, novembro. No Fogar do Pensionista da Seguridade Social, púxose punto final á Semana Internacional de Homenaxe aos Nosos Maiores coa elección dos avós do ano na provincia. Entre os homenaxeados estaba Dolores Rodríguez, de Saxamonde, con 104 anos.

1993, maio. Ao cumprir cen años, don Crisanto Couto Albán, acompañado da súa esposa, dona Pilar Rodríguez- Villarino y Guerra- Garay, ofreceu unha cea, seguida de baile, no Gran Hotel da Toxa despois de haber asistido, xunto aos seus familiares e amigos, a unha misa na capela da illa.

2002. Faleceu o veciño de Zacande (Cesantes) Campio Fernández Soto o da Amalia”. Naceu en 1895 e estaba a piques de cumprires os 107 anos, pasando así por tres séculos. 

2013, 22 de outubro. Falece aos 102 anos Rosario Cal Fernández. O seu irmán Emilio tamén chegaría aos cen anos.


Autor: Juan Migueles


BIBLIOGRAFÍA

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El pueblo gallego, El Progreso, La Idea Moderna, El Correo de Galicia

La Voz de Galicia

Aportes José Antonio Martínez Fernández, Xosé Moreira Docampo


miércoles, 24 de febrero de 2021

O matrimonio civil.

 

Dende que Felipe II en 1564 impuxera o matrimonio católico como único legal en España, habería que agardar ao período 1870-1875 (incluíndo á I República aprobada en 1873) para poder ter unha alternativa. Impulsada polo galego Eugenio Montero Ríos, ministro de Gracia y Justicia, aprobouse o matrimonio civil o 18 de xuño de 1870, instituíndo ademais o divorcio para os seguintes supostos: adulterio da muller ou o marido, malos tratos graves do marido á muller ou aos fillos, violencia moral, tentativa do marido de inducir á prostitución á muller ou condena por sentenza firme de calquera de los cónxuxes a reclusión perpetua. Agás o período da II República 1931-1936, no que se seguiu o sistema de matrimonio civil obrigatorio, non sería ata 1969, aos finais da ditadura de Franco, cando os españois comezan a a poder casarse exclusivamente polo civil, se ben é certo que con bastantes prexuízos sociais pola meirande parte da poboación.

Entre medias dos dous primeiros períodos atopo un caso sucedido en Redondela. Corría o ano 1906, e os protagonistas da nosa historia quixeron facer algo tan avanzado para a época como casarse polo civil. Deles tan só coñecemos as iniciais, coma se foran vulgares delincuentes, o que nos da unha idea do rexeitamento que podía sufrir o saírse da norma.

O caso chegou ás máis altas esferas despois de que o xuíz de primeira instancia de Redondela se negara a casar polo civil a D. J. P. U. e dona J. B. L. Estes presentaron recurso de alzada polo que o xuíz viuse na obriga de declararse incompetente para resolvelo. D. J. P. U. baseaba o seu dereito na lexislación aprobada en 1880

"En vista del expediente instruído en esa Dirección general con motivo de una instancia de D. J. P. U., en solicitud que se resuelve por ese Centro, que en virtud de lo dispuesto por el art. 83 y siguientes, aplicables del vigente Código civil en su justa interpretación, y de lo preceptuado en la orden de esa Dirección general de 29 de Junio de 1880, se acuerde que la manifestación por los interesados del deseo de cotraer matrimonio, en la declaración de lo que trata el art. 86 del repetido código y la rectificación exigida en el 89 del mismo, eximen de todo otro requisito que no sea de los expresados taxativamente en la ley para conseguir su pretensión.

Vista la certificación que se acompañó al referido escrito, comprensiva del acto dictado por el juez de primera instancia de Redondela, declarándose incompetente para resolver la alzada interpuesta por dicho interesado contra el acuerdo del juez municipal de la citada villa, denegatorio de la petición que había hecho ante el mismo el mencionado D. J. P. U. y doña J. B. L. para celebrar matrimonio civil;

Vistos los artículos 4º y 42 del Código, la resolución de esa Dirección general de 1º de Junio de 1890 y las Reales órdenes recaídas en expedientes de dispensa e impedimentos para contraer matrimonio civil;

Considerando que para la celebración del matrimonio civil han de observarse, no sólo y exclusivamente, segú pretende el recurrente, los preceptos consignados en el capítulo 3º del título 5º, libro 1º del Código civil, que tratan de un modo concreto o especial de dicho matrimonio, sino además los contenidos en el capitulo 1º del expresado título y libro, que comprenden, como su epígrafe declara las diposiciones que convienen a las dos únicas formas reconocidas por dicho Código;

Considerando que el artículo 42 del mismo Código, que es el 1º del referido capítulo 1º, impone a los que profesan la Religión católica la obligación de contraer matrimonio canónicamente, o sea con arreglo a las disposiciones de la Iglesia y del Santo Concilio de Trento, según declara el artículo 75 del propio Cuerpo legal;

Considerando que, impuesta por el legislador a los que profesan la Religión católica y quieran contraer matrimonio, la forma y requisitos establecidos por la legislación canónica, es evidente que los funcionarios del Estado no pueden acceder a las pretensiones de los que soliciten la celebración del matrimonio en la forma meramente civil que ordena el Código, sin que los futuros contrayentes aseguren bajo su palabra que no profesan aquella Religión, y que por este motivo no vienen tampoco obligados a observaar la forma canónica, a fin de evitar la rresponsabilidad que en caso contrario pudiera exigírseles autorizando actos de tanta transcendencia, que adoleciesen del vicio de nulidad, con estricta sujeción al artículo 4º del Código civil;

Considerando que, de acuerdo con esta interpretación; se han dictado repetidas resoluciones por esa Dirección general y diferentes reales órdenes, alguna de ellas de conformidad con el dictamen del Consejo de Estado, en el sentido de considerar como requisito necesario para la celebración del matrimonio civil la manifestación hecha ante la autoridad competente por ambos contrayentes, o al menos por uno de ellos, que no profesan la Religión católica, las cuales resoluciones y reales órdenes forman una verdadera jurisprudencia, nunca interrumpida desde la promulgación del Código Civil.

Considerando que la resolución de esa Dirección general del 19 de Julio de 1880, que invoca el recurrente en apoyo de su petición, aunque se refiere al R. D. de 9 de Febrero de 1875, que restableció la eficacia jurídica o civil del matrimonio canónica, se halla inspirada en el mismo sentido que las dictadas con posterioridad a la promulgación del Código civil en cuanto a la necesidad que tenían los que solicitaban la celebración del matrimonio civil de manifestar al funcionario competente para celebrarlo que no profesaban la religión católica;

Considerando que la resolución de esa Dirección general del 19 de Julio de 1880, que invoca el recurrente en apoyo de su petición, aunque se refiere al R. D. de 9 de Febrero de 1875, que restableció la eficacia jurídica o civil del matrimonio canónico, se halla inspirada en el mismo sentido que las dictadas con posterioridad a la promulgación del Código civil en cuanto a la necesidad que tenían los que solicitaban la celebración del matrimonio civil de manifestar al funcionario competente para celebrarlo que no profesaban la religión católica;

Considerando que la pretensión deducida por D. J. P. U. se halla en abierta oposición con los preceptos del Código,, según viene entendiéndolos y aplicándolos constantemente este ministerio desde la publicación de dicho Cuerpo legal:

El rey (q. D. g.), y en su nombre la reina regente del reino, a propuestas de V. S. ha tenido a bien resolver que no ha lugar a la pretensión formulada ante ese Centro directivo por el mencionado D. J. P. U. en instancia de 5 de Octubre último._Vadillo."


Autor: Juan Migueles


BIBLIOGRAFÍA

19060831 El Correo de Galicia

19770319 El País

http://www.historiadeiberiavieja.com/


Parellas con moita diferencia de idade.

 


Alá polo século XVIII unha parella con unha diferencia de idade moi grande estableceuse no barrio de San Andrés, en Valladolid. Tratábase de Francisca Rubiales, solteira, natural de Segovia, e que se criara como expósita, ou sexa, que era orfa ou fora abandonada. El chamábase Antonio Freire, viúvo, de oficio "albañil o lo que sale", nado en Reboreda (Redondela).

Para evitar dar que falar facíanse pasar por pai e filla, o que lles foi ben durante un tempo, pero todo se descubriu cando Francisca quedou embarazada. A situación sería denunciada por Roque Martín, alcalde do citado barrio de San Andrés, e a parella levada a prisión. O 10 de decembro de 1776 iníciase un proceso criminal contra os namorados acusados de "mantener relaciones ilícitas haciéndose pasar por padre e hija... A consecuencia de las cuales Francisca estaba embarazada".

O pleito sería levado por Don Fernando de Arjona, del Consejo de Su Majestad, Alcalde del Crimen de la Real Audiencia y Chancillería de la ciudad de Valladolid, quen decidiu poñelos en liberdade se regularizaban a súa relación. Os acusados accederon e casaron en Santa María de Reboreda, rematando o proceso cun final feliz.

En 1840 chegou a Redondela despois de ser nomeado promotor fiscal, Bernardo A. Portela Pérez, cargo que desempeñou, agás entre 1842 e 43, ata 1847. Era un rico propietario de Santiago que, entre outros cargos, ostentaría o de Xuíz de Ourense. Debeu de ser xa xubilado cando alternou a súa residencia en Santiago con largas estancias en Redondela, realizando continuas viaxes entre as dúas cidades, non sempre exentas de perigos. Así en 1888: "Esta mañá regresou de Redondela a Santiago D. Bernardo Portela, quen sufriu un accidente durante o camiño. O condutor quería castigar coa fusta a un cabalo, pero bateu fortemente nun cristal da berlina. Os anacos produciron feridas nos ollos e na cara do Sr. Portela, que por sorte non revestiron gravidade. "

En 1889 queda viúvo ao falecer a súa esposa María Santaló Vilomara de rápida enfermidade. Dous anos despois renuncia a ser concelleiro de Santiago pola súa avanzada idade, o que non impide que en 1893 case: "Ha contraido matrimonio en Redondela el rico propietario de Santiago D. Bernardo Pórtela Pérez, de ochenta y tantos años de edad, ex-Juez de Orense, con la joven señorita, de veintisiete años, Dª. Dolores Rivas,qne nació en la parroquia de Sen Félix de Santiago, y se hallaba avecindada en aquella villa. Los novios pasarán la luna de miel en la ciudad de Sevilla". O novo matrimonio seguiu vivindo a cabalo entre as dúas vilas, realizando doazóns ás igrexas de Vilavella e Redondela: "Recibiuse na igrexa de Vilavella a belísima imaxe da virxe de Lourdes que doaron os esposos Portela Pérez-Rivas." "O Sr. Portela Pérez regaloulle á parroquial de Redondela unha fermosa pila bautismal." Tanto cariño por Redondela levou a Bernardo a fixar a súa residencia definitivamente na nosa vila, na que comeza a aparecer nos censos de actividades no apartado "Propietarios".

Se este foi un matrimonio de conveniencia, non podemos sabelo, pero de selo non saíu de todo ben porque Bernardo A. Portela Pérez, non falecería ata 1909, en Puerto de Santa María, á idade de 98 anos. O máis abraiante do caso é que tivo varios fillos do segundo matrimonio e ningún do primeiro.


Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Pares> Real Chancillería de Valladolid

Glub, por Rodrigo Cota.

La Voz de Galicia

Galiciana=> El Alcance, Gaceta de Galicia, El Áncora, El Correo de Lugo, La Correspondencia Gallega,

Biblioteca Nacional de España => Anuario Riera, Guía de forasteros de Madrid.

domingo, 26 de abril de 2020

Caridade

          La otra tarde, en una de estas playas de Redondela, escuché, de labios de un infeliz muchacho abandonado, una de esas grandes lecciones que en España da el pueblo a sus Gobiernos. Se trata de un chico de unos quince años, criado en el arroyo de nuestros barrios bajos de Madrid, analfabeto, desamparado, cojo, con una lesión de carácter tuberculoso en la rodilla. Simpático, hablador, con la listeza aparente de los niños de la calle, se asusta uno, sin embargo, al pensar que este desventurado no debe nada, nada, a la sociedad y a sus clases directoras... Allí estaba ahora entre nosotros, residuo de la ciudad grande, charlando, por sus pobres codos, mientras se ponía el sol, y la bahía, como una inmensa concha, brillaba con irisaciones de nácar.
         Pues bien; este adolescente, detenido y atado con otros infelices algo mayores que él, golfos o quincenarios, probablemente, se vio incluido en una de las llamadas conducciones ordinarias y llevado a lo largo de las polvorientas carreteras. Dice que rodó así durante meses; ahora, encerrado en las cárceles de los pueblos; ahora, cojeando de nuevo durante jornadas interminables. Lo cierto es que un día apareció en Redondela, conducido entre guardias con otros cuatro jóvenes, uno de ellos casi un niño también. Y entonces, el pueblo de Redondela reaccionó ante aquel espectáculo doloroso. Hay en esta villa, a pesar, pese a la labor enervadora de los gobernantes, un excepcional espíritu de ciudadanía y de humanidad. Esos cinco muchachos habían dormido en muchas cárceles de muchos pueblos, sin que nada ocurriese. Pero cuando aquí los vieron en el calabozo, cundió la noticia y se supo que entre ellos venía unn chico enfermo y lisiado, al que la dura conducción podía costar la vida, se produjo espontáneamente un movimiento de piedad y de protesta.
          Telegrafiaron indignados al ministro de la Gobernación y a los periódicos de Madrid. La Libertad se ocupó del caso. Apelaron a la opinión pública de toda España. Y consiguieron, por fin, dos días después, cuando ya los cinco conducidos andaban por Puenteareas o La Cañiza, que llegase la orden de ponerles en libertad. Aquellos pobres mozos se apresuraron a venir a Redondela, donde habían encontrado un poco de amparo y de simpatía. Se les atendió; se les ayudó. Uno está hoy colocado en Vigo en la clínica de un médico reputado. Y el más pequeño aquí quedó, protegido por todo el pueblo, en un ambiente de cariño, aprendiendo a leer y a escribir, y, en lo que permite su estado físico, aprendiendo también a trabajar honradamente. Aquí está hablando de la calle de Embajadores en la suave calma de una villa gallega, donde el pueblo una vez más ha dado su lección a los Gobiernos.
          Porque no hay que decirlo; quienes en esta población realizan ahora con un niño inválido esta obra de misericordia y de reparadora justicia son los sistemáticamente excluidos del favor oficial y perseguidos por el Poder. Lo bueno que se haga en Galicia y en toda España lo ha de hacer el pueblo, a pesar de los Gobiernos. O ejerce aquí el Estado su alta tutela pedagógica, su misión moderna de educación y dignificación social. El gobernante debiera ser un guía, un conductor de las gentes, el que marcha a la cabeza, delante, con la antorcha en la mano, aunque las masas vayan forzosamente quedándose más atrás. Se explica que en el fondo de la conciencia popular queden posos atávicos, turbios sedimentos de crueldad y de barbarie. Y es el Poder público el que desde la altura ha de servir de ejemplo y de estímulo para levantar el país. Mas aquí acaece todo lo contrario. Es el pueblo el que enseña el camino a sus Gobiernos, marchando delante, como la bíblica columna de fuego, a través de un desierto interminable, en medio de la oscura noche, cuando ni una luz sola brilla en lo alto ni ninguna constelación señala la ruta...
LUIS DE ZULUETA

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
19210804 La Libertad (Madrid)

Cabeza Reducida

            El Sr. D. Marcial A. Piñón rico propietario de Redondela, ha regalado, por mediación del Sr. Teijeiro al museo de antigüedades de la Universidad, un hermoso ejemplar de una cabeza momificada y reducida en sus dimensiones, perteneciente a uno de los jefes más feroces de la temible tribu de los Shapras, en el Perú, llamado el Gran Paturna.
           La cabeza de aquel salvaje perfectamente conservada por medios para nosotros desconocidos y que tanto llaman la atención en las momias egipcias y peruanas, se presenta sumamente reducida en sus dimensiones, conservando sin embargo sus rasgos fisonómicos aún los más insignificantes. El volumen de dicha cabeza es aproximadamente el de un puño, poco más, su coloración aceituna oscuro, llamando la atención los vestigios del vello en el labio superior e inferior y en las cejas. A pesar de todo esto, lo más notable de esta cabeza es la hermosa cabellera que, a despecho del tiempo conserva intacta, de un pronunciado color negro brillante, lacia y de una longitud de cincuenta y tantos centímetros.
         La cabeza ha sido fotografiada por el inteligente y conocido fotógrafo Sr. Carrero.
A aquella y para comprobar su autenticidad, acompaña el siguiente y original documento del Sr. D. Abel Linares, que fue de quien la adquirió en aquellas lejanas regiones, documento que, traducido literalmente, dice así:
        Cabeza disecada de salvaje.
        A este le llaman por nombre el Gran Puturna, Jefe Curaca de la tribu de los Shapras, habitantes en las vertientes del río Huituyaco y Chindri, en el alto Marañón, Perú. Esta tribu era desconocida hasta hoy por los cristianos: Puturna asesinó primero a uno de los salvajes de la tribu Huambiza, y los compañeros de este asociándose a otra tribu de nombre Cucharuna, se fueron a matarle a su tombo de los cabeceros de Huituyaco y le cortaron la cabeza, la disecaron y pasaron la fiesta.       Después me fue vendida por intermedio de uno de los salvajes con quien tengo relación. Yqueles 30 de noviembre de 1892.
        A continuación de este documento existe la siguiente.
Nota. La tribu de los Shapras ha sido la más temible. Los Huambizas (muchos de ellos apóstatas y que usan lanzas de acero compradas en el Ecuador) unidos a los Cucharunas no le hubieran metido diente pero siendo las dos últimas tribus (con las cuales hacía negociaciones el Sr. Linares) molestadas constantemente por los Shapras, armó a muchos Cucharunas y a algunos Huambizas, con rifles Winchester, les enseñó el manejo de esta arma y por esta razón los siempre vencidos se volvieron vencedores.
        La estatura de los Huambizas no baja de 65 a 70 pulgadas; son robustos usan escudo y manejan la lanza con extraordinaria destreza; pueden competir perfectamente con los Araucanos, siempre que estos no hagan uso de sus caballos.
       A los Cucharunas no puedo describirlos puesto que no los conozco. Su alianza con los Huambizas es seguramente debida al mayor número de rifles que tienen los primeros. Marcial A. Piñón.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
Gaceta de Galicia (Santiago) 01-12-1893

Matrimonio Centenario

Foto: El Pueblo Gallego

Hablando con nuestros viejecitos.
Los centenarios españoles cuentan sus vidas a “La Voz”.
         En la aldea de Reboreda vive un matrimonio de centenarios. Entre los conyuges, su hijo y su nuera suman trescientos treinta y ocho años.
         Habiendo llegado hasta mi noticias de que en la inmediata parroquia de Reboreda, una de las pintorescas aldeas que abundan en esta región, a unos tres kilómetros de distancia, y en el barrio llamado Asnelle de Arriba, vivía un matrimonio centenario, cogí los bártulos fotográficos y me dirigí a ese sitio con el propósito de obtener un retrato de los centenarios y de interrogarles acerca de hechos culminantes de su vida.
         Llego al humilde barrio, y al preguntar donde viven los viejos “Arabolas”, me señalan una de las seis casas que hay allí. Contesta a mi llamada una mujer de avanzada edad, y al exponerle el objeto de mi visita me dice:
-Efectivamente, aquí viven los viejos; pero se levantan tarde y dudo que pueda usted realizar su propósito de retratarlos.
        Ante mi declaración de que esperaría todo el tiempo que sea preciso, la mujer que me recibió accede a avisar a los centenarios, y oigo a la anciana que dice:
-¡Vaya por Dios tener que levantarnos ahora!
Poco después me avisan que están preparados. Entro en una gran sala, y en el centro veo a los dos viejos.
-¿Con que viene usted a retratarnos?
-Si ustedes me lo permiten...
-¿Y para qué quiere usted nuestro retrato?
- Para mandarlo a LA VOZ, un diario de Madrid que publica retratos y datos de los centenarios que hay en España.
-Y, diga usted, señorito: ¿Esto nos costará algo?
-No, señor: no les cuesta nada. Al contrario, yo les regalaré un retrato, y hasta es posible que el Gobierno o la Diputación les conceda una pensión.
-¡Ay señorito, falta nos hace! Tenemos trabajado mucho desde que éramos jóvenes, y ya estamos imposibilitados. Pero, anda Ramona, prepárate para que este señor nos retrate, y estate muy quietecita para que salgas bien. Cuando usted quiera don... ¿Cómo se llama usted?
-Mario
-Bueno, “don Amaro”, cuando usted quiera.
-La anciana pide un ramo de flores que hay encima de la cómoda, pues -dice- eso hará muy bien en la fotografía.
Impresiono la placa cuando ya están en la habitación con nosotros un hijo de los ancianos y su mujer, que es la que me recibió a la llegada.
Al reanudar la conversación pregunto a la anciana cual es su nombre.
-Ramona Garrido Otero –contesta el marido, y añade-: Pregúnteme a mi, porque ella pronuncia muy mal y no le entendería usted.
-¿Qué año nació y dónde?
-Nació en San Martín, la parroquia que se ve desde esa ventana, el día 5 de enero de 1824. Ha cumplido, por tanto, ciento cuatro años; es tres años mayor que yo... ¡Pero Balbina! –dice dirigiéndose a la nuera-, “bótalle” una copa de vino a este señor, que tendrá sed. Verá lo bueno que es, está hecho aquí en casa, de la poca cosecha que hemos tenido este año.
-Y usted, ¿cómo se llama?
-Manuel Rivas Montero.
-¿Dónde nació?
-En esta misma casa, que era de mis padres y entonces no tenía más categoría que la de una choza; yo la reedifiqué..., pero ya le contaré de eso.
-¿Qué año nació?
-El 27 de agosto de 1826.
-¿A qué edad se casaron ustedes?
-Yo tenía veinte años y ella iba a cumplir los veintitrés.
-¿Tuvieron ustedes hijos?
-Sí señor; una niña, que murió a los catorce meses, y un niño que es ese que está ahí-y señalaba a su hijo-, de sesenta y seis años.
-¿Tuvo usted hermanos?
-Dos. Yo fui hijo único del primer matrimonio, pues mi madre murió a los veintitrés años; pero mi padre se casó de nuevo y nacieron dos varones.
Después nos refiere Manuel que su padre murió a los noventa y siete años, y el de su mujer a los ochenta y nueve. Dice también que han tenido siete nietos, de los que viven tres; dos de ellos marcharon hace algunos años al Brasil, tienen siete bisnietos.
-Y diga usted, ¿me dará usted un periódico el día que “nos saquen”, para mandárselo a los nietos?
-Sí señor, cuente usted con ello.
-¿En qué ha trabajado usted?
-Verá usted, cuando yo tenía trece años fui a la finca próxima de Pousadouro, que es donde trabajé por primera vez a jornal; a los dieciséis entré de enfermero en el Hospital del Lazareto de San Simón; después pasé a la cocina y allí trabajé nueve años; luego, a los treinta, embarqué en Portugal para el Brasil, donde volví a trabajar de cocinero; al regresar a España, con lo poco que ahorré reedifiqué esta casa.
         Le pregunto si bebe, y contesta que siempre le ha gustado el buen vino, y el aguardiente del país aún más.
-Y fumar, ¿ha fumado mucho?
-¡Ca, no señor! Verá usted, don “Amaro”-me dice riéndose-; una vez estando en el Lazareto me dieron unos cigarros puros; me los fumé seguidos, porque me gustaron mucho, y cogí una borrachera que me duró todo el día y la noche. Desde entonces no he vuelto a intentar fumar.
         Cuenta mi interlocutor que durante cinco años estuvo ayudando a mandar ganado para una guerra que hubo en Madrid, pero no sabe precisar más.
         Nos dice Manuel que el régimen alimenticio de él y su mujer es siempre a base de pescado cocido y algunas papillas de harina de maíz.
         Conservan los dos todas sus facultades mentales, sobre todo él, como puede apreciarse por el diálogo que transcribimos. Ella rehuye el hablar, porque dice que se fatiga mucho. Tienen buena vista, y la cabeza cubierta de pelo; él negro todavía.
         Por no cansarles más, me levanto para marcharme, y ofreciéndome otra “pintiña” me dice Manuel:
-Oiga usted, señor. No olvide usted decir en el periódico que me llaman el “Arabolas”, y que este proviene de mis bisabuelos o más atrás.
         Me despido de los simpáticos centenarios. Salen hasta la puerta acompañados del hijo, Jose Antonio Rivas, que tiene sesenta y seis años, y su esposa, Valentina Blanco, de su misma edad. Entre los cuatro que habitan la antiquísima casa suman la friolera de trescientos treinta y ocho años.

MARIO L. DE ROBLES
Redondela, julio de 1928

Autor: Juan Migueles
La Voz (Madrid) 18-08-1928
NOTA: Más Info: 19271227 El pueblo gallego

domingo, 19 de abril de 2020

Algunhas mulleres que abriron camiño nos anos 80 e 90.

       
Corporación Municipal, 1983. Foto cedida por Andrés Couñago Laxe
         1983 Mari Luz Pena Cal, primeira concelleira do actual sistema democrático (con anterioridade xa o fora Carolina García Tenreiro en 1934). Responsable da Comisión de Ensino estre as súas iniciativas estivo a de editar un xornal enfocado ao mundo do ensino chamado “Primeiros e Rabelos” (Ver Xornais). Non chegaría a rematar o mandato e habería que agardar ata a 1991 para que volveran a entrar mulleres na Corporación Municipal: Carmen Rosa Figueira e Mari Carmen.
        1992 Seis mulleres superan por primeira vez en Galicia a oposición a Axente Forestal. Unha delas era Goretti Tuche de Redondela.
        1998 Ana Belén Acuña convértese na primeira muller en acceder á Policía Local.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
Arredor de nós. Historia da Policía Local 1863-2003. Gonzalo Amoedo López e Roberto Gil Moure. 2003.
Aportes: Andrés Couñago Laxe e Carmen Rosa Figueira.

A primeira barbeira.


     
    O seguinte artigo ten data de 1952. Naqueles anos que unha muller afeitara a un home ou lle cortara o pelo era algo totalmente inusual.
La barbera redondelana y su anécdota de anteayer
Reportaje Breve
por José Ramón
Anteayer -que era martes y 13, conviene recordarlo- tuvimos oportunidad de realizar una fugaz excursión a Redondela, la acogedora villa de los viaductos donde los afables "choqueiros" rivalizan en hidalguía para hacer grata la estancia de los visitantes. Nos acompañaban dos de esos magníficos exponentes de la proverbial caballerosidad redondelana: Joaquín Domínguez y Alfredo Lorenzo, quienes degustando el exquisito vino que en el "Imperio" escancia Manoliño, nos brindaron la idea de un reportaje.
- En Redondela tenemos una señorita barbera.
- ¿Pero barbera de barba o peluquera en general?
- No, no: barbera de afeitar.
- Y allá nos fuimos en pos de esa fémina singular que en lugar de esmerarse en las permanentes, da jabón y afeita con un aplomo y dominio que para sí quisieran muchos pusilánimes fígaros.
- ¿Cómo se llama usted señorita?
- Antonia Crespo Fernández, para servirle.
- Gracias; nos afeitamos solos.
- ¡Ah! Usted es periodista, ¿verdad? Pues sepa que llevo ocho años afeitando, que estoy a punto de comenzar a cortar el pelo que es el trabajo más delicado de la profesión y que jamás di un corte a un cliente.
- ¿Qué edad tiene y por qué se dedicó a barbera?
- Cuento 19 años "justos" y muy niña me aficioné a dar jabón a los clientes amigos. Pero, diga: jabón espumoso, no el de adular ¿eh?
- Bien. Y, cuando se dio cuenta, afeitaba magníficamente, ¿verdad?
- ¡Eso es! Fueron los mismos clientes los que me animaron. Porque yo estaba en competencia con mi hermana María Rita para ver quien aprendía antes el oficio.
- Su hermana, ¿fracasó?
- En lugar de esgrimir la navaja, prefirió dar cortes... de camisa, y ahí está en la fábrica de Regojo.
- Quisimos saber de la competencia de Antonia interrogando al cliente que en aquel momento sometía su rostro a la pericia afeitadora de la joven barbera. Y supimos que se llama Juan Roca Pérez, pintor de la RENFE que lleva varios meses remozando los puentes que atraviesan Redondela por las alturas. Y, lo que tiene mucha gracia, que es andaluz.
- ¿Andaluz y no tiene miedo a afeitarse con una joven en martes y 13?
- Reímos el chiste y nos despedimos de la simpática barbera. Ya en la calle, comprobamos que la peluquería está instalada en el número 13 de la calle Alfonso XIII.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
19520515 El pueblo gallego


Carolina García Tenreiro. A primeira concelleira

          Carolina García Tenreiro foi a primeira muller Concelleira de Redondela, tomando posesión o 13 de novembro de 1934. Naceu na provincia da Coruña, probablemente en Neda e chegou a Redondela polo seu traballo como mestra. Militaba no Partido Radical. A súa primeira intervención faría referencia aos excesos de velocidade dos coches ao seu paso pola vila. Noutros plenos reclamaría o abono da indemnización de casa-habitación aos mestres do partido e denunciaría o estado ruinoso dunha casa e, noutra ocasión, dunha fonte. Solicitou a excedencia no traballo para adicarse de pleno á política pero foi denegada en marzo de 1935. Ese mesmo ano, xunto ao alcalde e outros concelleiros, formou parte da comisión da festa da Coca, que non se librou da polémica. No xornal El País do 24-6-1935, denúnciase nun artigo que "incumprindo as disposicións do goberno da República sobre a laicidad, o alcalde en funcións, Juan López Sobrino, a señora concelleira, García Tenreiro; varios concelleiros; e o secretario do Concello, participaron na procesión da Festa da Coca". En decembro de 1935 presentaría a dimisión como concelleira.
           O seu periplo na educación comezara en 1907, cando foi nomeada mestra interina da escola mixta de Aranza (Soutomaior), praza á que renuncia en outubro de 1909 por problemas de saúde. En 1912 volta como sustituta a esta escola, presentando novamente renuncia en abril de 1914, pasando á de nenas de Marín. Despois seguiría como substituta en Codeseda (A Estrada) e Salceda de Caselas. A finais de 1916 foi nomeada mestra de Guláns (Ponteareas), alí púxose a mal co párroco quen a levou aos tribunais. O xornal "El Tea" conta que a sentenza non sería cumprida por presións de arriba pero o cura xunto co deputado Sr. Barrón, conseguiron que o seu nomeamento como mestra de Guláns quedara sen efecto.
           En agosto de 1918 sería nomeada mestra substituta en Vilaboa. Logo exercería en Chaín (Pontecaldelas), entre maio de 1921 e xuño de 1926, cando foi nomeada mestra de Santo Paio de Arriba (Reboreda).
           Como a moitos outros mestres, sufriu un proceso de depuración, sendo suspendida de emprego e soldo o 1-9-1936. En novembro de 1937 chega a publicarse: "La Sección interesa de doña Carolina García Tenreiro, Maestra de Sampayo de Arriba, el envío de documentos para su expediente de jubilación por imposibilidad física", apesares do cal e reposta en abril de 1938. Continuaría ensinando en Reboreda ata a súa xubilación en 1943.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
Arredor de nós. Historia da Policía Local 1863-2003. Gonzalo Amoedo López e Roberto Gil Moure. 2003.
Redondela, crónica dun tempo pasado. A Segunda República e o primeiro franquismo. Gonzalo Amoedo e Roberto Gil. Edicións do Castro 2002
Mulleres redondelás. Concellaría de Servizos Sociais e Igualdade.
En Galiciana-Biblioteca Digital de Galicia. Xunta de Galicia: http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es=> El Noticiero Gallego (Pontevedra), El Correo de Galicia (Santiago), La Correspondencia Gallega, El Diario de Pontevedra, El Tea, El Pueblo Gallego (Vigo).
No Centro Superior Bibliográfico de Galicia: http://www.csbg.net/ => El País.

A muller de Redondela e o deporte

MªFernanda Núñez Foto: El Pueblo Gallego
     

A primeira deportista de Redondela sería María Fernanda Núñez Estévez "Tata", de Cesantes, destacada nadadora coma os seus catro irmáns. Do seu palmarés destaca que foi campiona galega de natación de 100m. libres en cinco ocasións (1955,-56,-58, -59 e 60), de 100 costas en dúas (1959 e 1960), e de 400m. libres en 1960. Temos que destacar que nesta época os campionatos galegos celebrábanse na Coruña porque era a única cidade galega con piscina. Tanto en Redondela coma en Vigo nadábase no mar. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/08/natacion-e-waterpolo.html )

En 1967 formouse o primeiro equipo feminino, sería a SAR de balonmán, daquela patrocinado por Regojo. Estaba formado por: María Argentina González, Isabel Jiménez, Marcelina Túnel, Ceferina Saa, Josefa Pérez, María del Carmen Hermida, María del Carmen Hortas, María Rodríguez, María Albina Reboredo e María Hortas González. O outro equipo do noso Concello, o Chapela, crearía equipo feminino en 1979. Entre os logros individuais neste deporte citar a: Josefa Cayetano Montero e Toñi Carballeira, primeiras en xogar na división de Honra. Emma Prieto primeira en xogar na Selección Nacional. Xeila Fervenza, campiona da liga 2016-17 co Macalia Guardés. A porteira Eva Piñeiro despois de pasar pola SAR e o Porriño chegaría a xogar na división de honra dos Países Baixos co PSV Eindhoven, onde xogou ata os 47 anos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/06/balonman.html )

Chegamos aos 90, e Rosana Nogueira, saltadora de altura, foi unha das portadoras da facho da olimpiada de Barcelona 92 e a pioneira do atletismo no noso concello. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/atletismo.html ). Atopamos aquí a outra precursora, desta volta nun deporte no que o mínimo que te chamaban daquela era "marimacho". Foi Mariló Ferreira Bemposta (Redondela), primeira xogadora de Redondela en formar con equipos federados de fútbol sala e, posteriormente, de fútbol, chegando a xogar na 2ª Nacional. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/07/futbolistas-xogadoras.html ).

Rosana Nogueira FarodeVigo1991
Rosana Nogueira FarodeVigo1991

 

No momento actual outro deporte de equipo que está acadando grandes resultados é o das traíñas no que o C. R. Chapela acadou os Campionatos de España 2008 e 2014. Tamén citar ao S. D. R. Rías Baixas equipo no que formaban 8 mozas do C. R. Chapela e unha do C. R. San Simón, e que no 2009 acadou un triplete histórico: a Liga ACT, a Liga Galega e a Bandera de La Concha. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/08/trainas.html )

Téñense dado pasos noutros sectores do deporte como é o de colexiado, sendo Conchi Martínez Carballo, nos 90, a primeira en taekwondo. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/09/varios-deportes.html ). Máis recentemente, Elena Casal en fútbol, que formou parte do primeiro trío arbitral totalmente feminino nun partido de 3ª en Galicia, e Alba Rivas Garrido en balonmán.

Por último, citar a: Judith Barbosa Sotelo (Cesantes, 1988), conquistou o seu primeiro campionato de España sénior de boxeo aos 17 anos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/06/boxeo.html ). Susana Ricón, primeira en completar unha maratón, no 2013 en New York. Puri Otero, que antes de que se formara a liga feminina no 2008, xogaba cos homes no waterpolo Redondela. “Pauleta” Domínguez, futbolista do Benfica, primeira española en acadar un título no país veciño. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/07/futbolistas-xogadoras.html ). E Alba Fernández, que con 11 anos debutou no Campionato Nacional de Portugal de motocross. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/09/varios-deportes.html )


Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
Ver Deporte

sábado, 18 de abril de 2020

María Luisa López López. A primeira Secretaria de Concello de España.

Foto: Faro de Vigo
        En 1964 foi nomeada secretaria do Concello de Redondela María Luisa López y López, converténdose na primeira muller en ocupar este posto en España. A vocación víñalle de familia, xa que o seu pai era Xefe de Negociado da Administración Local e o seu avó fora secretario do Concello de Monforte de Lemos. A súa preparación estaba fóra de toda dúbida xa que estudara Dereito, Maxisterio, Graduado Social e atopábase empezando Ciencias Económicas. Fora a única que pasou o primeiro exame da oposición de sete mulleres que se presentaron. Despois de case tres anos no cargo, en marzo de 1967, sería trasladada ao Concello de Padrón sendo despedida cunha cea homenaxe.
        Teñamos en conta que dende 1950 se suprimiran seis profesións ás que tiña acceso a muller con anterioridade: Carreira Diplomática, Notaría, Rexistro da Propiedade, Estadísticos Técnicos, Estadísticos Facultativos e Corpo Administrativo de Aduanas. Ademais en 1964 a muller tiña vetado o acceso a 42 oficios, tales como a matanza de reses bravas, buzo... Se a iso sumamos os empregos non recoñecidos, como podían ser o traballo no campo ou o marisqueo, é de entender que a poboación activa en España rondaba o millón setecentas mil mulleres.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA
Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El pueblo gallego

A incorporación da muller ao mercado laboral.

Ernestina Otero coa súa familia. Arquivo Manuel Puga
Ernestina Otero coa súa familia. Arquivo Manuel Puga
           

Como xa cito no apartado adicado ás escolas, (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/escolas.html ) no tomo II do Censo de Población de España, publicado en 1924, recóllese que a provincia de Pontevedra contaba en 1900 con 457.262 habitantes, dos que 315.228 eran analfabetos. En 1920 a situación mellorara un pouco e de 533.419, non sabían ler nin escribir 287.996. Máis da metade dos españois eran analfabetos, o 52’23%. En Pontevedra o número de analfabetos situábase por riba da media cun 53’99. Redondela era o concello máis castigado da provincia cun 60’58% de analfabetos. As máis prexudicadas destas tremendas estadísticas serían as mulleres, apesares de iniciativas como a levada a cabo en 1917 de abrir en Redondela unha escola nocturna para mulleres adultas.

Maioritariamente as mulleres traballaban na casa, no campo, no mar e vendendo polas vilas e feiras. A posibilidade de ter un traballo remunerado pasaba pola industria salgadura, que deron paso ás conserveiras e empresas análogas como Copiba e posteriormente Pescanova. As que tiñan a sorte de seguir cos estudos accedía a Maxisterio, titulación tradicionalmente con maioría feminina. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/mestres-as-ata-mediados-do-s-xx-l.html ) (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/mestres-as-ata-mediados-do-s-xx-m-z.html ) Destacar aquí como precursoras ás primeiras catedráticas, Ernestina Otero Sestelo (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/otero-sestelo-ernestina-vilavella.html ) e Sara Leirós Fernández (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/leiros-fernandez-sara-redondela-1897.html ), se ben é certo que a segunda é menos coñecida por seguir a corrente da escola tradicional, o mesmo que sucede coa súa irmá María de los Ángeles, mestra de Historia no Instituto provincial de Ourense. Tamén podemos citar a Placer Vidal Portela, durante moitos anos mestra de Redondela, que en 1939 foi nomeada inspectora de Primeiro Ensino, aínda que de xeito provisional.

Durante a Guerra Civil e os anos posteriores, vívese en Redondela o gran crecemento da empresa téxtil Regojo e en menor medida da fábrica de cepillos, provocando a entrada de moitas mulleres no sector industrial.

Nesta época a muller tamén comeza a abrirse paso noutros sectores como o da sanidade. Gemma Pereira Otero, a mediados dos 30, sería a primeira licenciada en Farmacia de Redondela, poñéndose á fronte da farmacia do seu pai, Luis Juan Pereira Míguez, despois do falecemento deste. Estaba situada na praza Figueroa e nos 50 estaría rexentada por outra muller, María del Pilar Amaro de Velo. Despois seguiría os seus pasos Mª Rita Lima Díaz que rexentaría farmacia trala morte do seu esposo Luis Pereira, irmán de Gemma. Temos que ter en conta que nesa época o máis parecido a unha médica en Redondela era unha comadrona, sendo as máis antigas das que atopei noticias: María Novás, en 1910: e Juana Novás e Evelia Pereira, en 1925. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/10/sanidade.html )

Autor: Juan Migueles


BIBLIOGRAFÍA

Ver os apartados: Persoeiros>Educación / Escolas / Empresas / Cargos públicos>Sanidade/Persoeiros L e O.

http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es=> El Correo Gallego

Aportes: Manuel Puga.