 |
| Debuxo de Castelao. El Soplete 1932 |
A orixe de Xan Carallás é pouco clara. Parece ser que realmente
existiu un home con ese alcume en Ventosela, pero o que está claro é
que non foi o fundador de Redondela nin moito menos. Outras teorías
o sitúan en Cedeira, parroquia onde existen a Fonte de Carallás e a
Poza de Carallás. Distantes unha de outra, o máis lóxico é pensar
que foron feitas por alguén alcumado Carallás
Segundo
Antonio Orge, sobre o 1900, no xornal “Vida Social” de Vigo
aparece a lenda:
Aquí fas quen sempre fas,
aquí fas quen sempre vela,
aquí fas Xan
fundador de Redondela.
Fermín
Alfaya afirmaría que estas verbas serían obra de Buenhijo Pérez
Sobrino.
No Entroido de 1916
Xan Carallás desfila por primeira vez polas rúas de Redondela:
El miercoles,
debido a la iniciativa del Centro Deportivo, se
organizo mi llamado entierro de la sardina≫, que se
bautizo con el nombre de ≪entierro de la cacheira≫. Para que la
fiesta tuviese un aliciente mas, se anuncio. la llegada del
fantastico fundador de este pueblo Xan Carallas, que por la tarde
entro en este pueblo acompañado de su
familia y cuerpo diplomatico.
Daba escolta a la
carroza en que venia nuestro eximio fundador, varios ginetes y una
coleccion de pollinos que montaban varios vecinos del Viso, con
bonitos disfraces.
El cortejo resulto
bastante bien y de noche recorrio las calles de esta villa. En el se
veian numerosas farolas de variados colores.
Luego hubo el
acostumbrado sermon, en que lucieron su oratoria varios convecinos.
Uno de ellos, se dedico a hacer la biografia de Xan Carallas,
salpicandola de bastantes chistes.
Para oir a los que
hicieron uso de la palabra, se congregaron frente al Deportivo
innumerables personas, que ocuparon aquellas inmediaciones, viendose
tambien los balcones completamente abarrotados.
Despues, en la
mentada seriedad, hubo un banquete en honor de Xan Carallas, en que
se canto, con la solemnidad de rubrica, el himno oficial dedicado al
mismo y cuya letra es la sigutente:
Cantemos
himnos a la memoria
de
que aquel guerrero trabajador;
que a
Redondela ha dado gloria
y
mostro siempre su gran valor.
Xan
Carallás cuenta la historia
fue
nuestro padre y fundador,
y a
el debemos su gran notoria
fama
probada de bebedor.
Hubo tambien los
consiguientes discursos y termino la fiesta dentro del mayor orden.
En maio dese ano, aproveitando unha excursión á Festa do Carme en
Nespereira, organizada polo Centro Científico Deportivo, volveron a
pasear o Xan Carallás:
A eso de las diez,
se dijo entre los excursionistas, que llegaba por Sajamonde, el
fundador de Redondela, nuestro Xan Carallás, y a esperarle fueron
todos, acompañados tambien de la banda de musica de Cabeiro, que
amenizaba la fiesta.
Despues de aguardar
un buen rato, llegó el obeso personaje con su guardapolvo al brazo, acompanado
de la servidumbre palaciega. Se dieron entusiastas vivas y la musica,
gaita y resto de la sinfónica batió la marcha real.
Ya todos en marcha
hacia la capilla a cuyos alrededores se celebraba la fiesta, las gentes de la
aldea se arrodillaban al paso de nuestro historico Xan, que iban bajo
«en paraguas de familia» de colasales dimensiones, los niños
permanecían asombrados y las ovaciones se repetian incesantemente.
En
xuño de 1924 aparece en Faro de Vigo a noticia do accidente sufrido
polo barco “Xan Carallás” propiedade de Santiago Serín.
Tamén
fala Orge da existencia dun retrato feito ao óleo por Castelao e
baseado nun bocexo anónimo de Xan Carallás. A partir deste cadro
Pisquito faría un mural no desaparecido bar Mougás na rúa
Cruceiro.
A
Félix Cal a súa avoa Fermina contoulle que no café de
señora Carme (a de Estrella) Castelao debuxou a figura de Xan
Carallás.
O
que sabemos de certo é que un grupo de amigos pedíronlle a
Castelao, nunha das súas visitas a vila, un debuxo para formar unha
peña.
Pouco despois, a través do xornal Faro de Vigo, lograrían o ansiado
debuxo, que foi publicado no ano 1930 coa inscrición xa por todos
coñecida:
Aquí
fas, quen sempre fas.
Aquí
fas, quen sempre vela.
Aquí
fas Xan Carallás
Fundador
de Redondela
Este
debuxo sería unha reprodución do orixinal que recibira Amador Pérez
Sousa de mans de Castelao como agasallo.
Peña de Xan Carallás
En 1946 os fundadores da Peña Xan Carallás foron:
José (Sesé) Fervenza Núñez, Isidoro Pereira Otero
(Campanero), Félix Fernández Núñez, Luis Alfonso Pereira
Fernández “Militón”, os irmáns José “Sesé”
e Benito Fernández Crespo, Cándido Corujeira Núñez, Alejandro
Castro Pérez “Xaropo”, José Villaverde Figueroa, Manuel
Rodríguez, Francisco Táboas Rodríguez “Paco Triscallo”,
José Martínez Seoane, Andrés Figueroa Barros “Patatero”
e Alfonso Otero Figueroa “Roche”.
Outros
participantes das primeiras edicións serían: Jesús Boullosa “el
Carnicero”, Celso González Sequeiros (dono do Bar Redondela en
Bouzas), José Martínez Seoane “Cabeza de Plata” ou
“Pepe de Arbitros”, Manolo García Casqueiro
“Mirón”, Paco (tío de Alfonso Pereira), Padín
(garda civil retirado), José García García (recadador da
contribución), José Silvent, Juan Ipiña Otero, Aniceto Otero,
Edmundo Villasanta, Eusebio Pereira (de Soutomaior), Casimiro
Sánchez Otero “Mirito”, Urbano, José Pérez Rivero
“Pepiño Lambido”, Manuel Muradás “Belorcio”
e Manuel rodríguez Rodríguez “Reigosa”.
A parte dos
anteriores, cada membro da peña podía levar invitados, polo que nas
fotografías antigas pode aparecer máis xente.
 |
| Peña de Xan Carallás. Foto cedida familia Fernández Otero. |
A súa principal actividade era subir con gaitas, pandeiretas,
cunchas de vieira e charrascos ao Carballo das Cen Polas
(Reboreda). Alí, cociñeiros e camareiros os agardaban cunha gran
comida, onde non faltaban marisco, viño e licores. Por suposto, como
en calquera festa lanzaban bombas de palenque. A subida facíase en
coches e a baixada era a pé e cada un como boamente podía.
A
“mascota” da peña era a reprodución de Xan Carallás,
feita en madeira, por Sesé Fernández. Esta, era literalmente atada
ó capó do coche antigo propiedade de Manolo García. Unha vez en
Reboreda, colgábanlle unha cunca de tinto á gorxa e púñanlle un
cigarro na boca, para que tamén desfrutara da festa.
Cada
vez que entraba un membro novo na peña, era bautizado con viño
tinto pola persoa que o apadriñaba. Durante o resto do ano
organizaban xantares, coma por exemplo no entroido, e excursións.
Nalgunhas delas tamén participaban as súas mulleres e fillos.
Durante
dous anos, foron os encargados da organización completa desta festa.
Como curiosidade, dicir que a súa máxima contribución fíxoa Juan
Ipiña, mecánico de profesión, quen no 1956 lle puxo un motor a
Coca. Isto causou sensación na vila, porque era a primeira vez que a
Coca andaba sin que ninguén a empuxara. Pero debeu de ter os seus
detractores xa que nunca se repetiu a fazaña.
 |
| A talla de Sesé nunha postal antiga. Foto cedida por Ramón P. Muíños. |
Peña Os Fillos de Xan Carallás
Co
decorrer dos anos e a entrada de novas xeracións na peña, perdeuse
o espírito das primeiras edicións e, nos sesenta, desapareceu
definitivamente. Mais, nesa mesma década, formarase a Peña os
fillos de Xan Carallás, presidida por Sebastián Fernández
Otero e constituída en gran parte por fillos dos integrantes da peña
orixinal. Esta nova aventura ía durar ata principios dos oitenta.
Logo, habería outros rexurdimentos pero xa con distinta xente.
O
concello de Redondela, con Pedro Otero Rey como alcalde, alargou nos
anos 60 a duración das Festas da Coca instaurando, durante varios
anos, o día de Xan Carallás, celebrado por primeira vez en 1967.
Este saía nun carro de bois, acompañado dun barril de viño, cedido
polo dono do Restaurante Xan Carallás, e un bo feixe de
rosquillas que se repartían entre os asistentes. Nas primeiras
edicións ía a bordo dunha gamela chamada D’ostrás.
 |
| Peña os Fillos de Xan Carallás. Foto cedida por Sebastián Fernández |
 |
| Himno da Peña Xan Carallás, obra de Fernando Feijoo Martínez. Familia Fernández Otero. |
|
Orde de Xan Carallás.
Coma
alternativa fundouse a Orde de Xan
Carallás no 1970, con Amado
González Cardama (ex alcalde da vila) ao
fronte. A
organización da festa
foi diferente, cómese nun restaurante e, en lugar dun grupo
de amigos, é mais unha xuntanza de empresarios da vila con persoas
ligadas á lenda de Xan Carallás. Os bautismos tamén son
diferentes. O padriño, tomando ó Xan Carallás coma se fora unha
espada, golpea ó novicio no ombreiro esquerdo, no dereito e na
entreperna, recitando: Polo bo comer,
polo bo beber e polo bo... Unha
novidade é o obsequio a tódolos membros da orde dun diploma no que
se lles acredita como tales.
Dentro
da Orde e para amenizar as veladas, tanto Amado coma Pisquito (fillo),
inventaron numerosas e fantasiosas historias, coma a súa relación
con Pentagruel, logrando así manter viva a lenda de Xan
Carallás.
 |
| Diploma da Orde de Xan Carallás Foto cedida por Alejo Amoedo |
 |
| Coplas de César Pazos Comesaña "Pisquito" para a Peña de Xan Carallás, 1965. Familia Fernández Otero |
Escultura
No 2019 colócase na Alameda unha escultura de granito representando
a Xan Carallás realizada por Juan Vázquez Pérez. Nos 60 José
Fernández Crespo “Sesé”, fundador da Peña Xan Carallás,
xa lle adicara unha de cemento para adornar a súa finca na Praza
Ponteareas.
 |
| Finca de Sesé nos 80. Foto familia Fernández Otero |
Autor:
Juan Migueles
BIBLIOGRAFÍA
Alcuños de
Redondela. Francisco X. Sobral Crespo.
Galiciana-
http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es
=> El Pueblo Gallego
Aportes
Matilde Fernández e
Gonzalo
Amoedo.
Entrevista a Amado González Cardama e José Fernández Crespo.
Faro de Vigo
La Idea, El Soplete
