Ruta das Pedras e petróglifos de Ventosela.

 

Ruta das Pedras. Mapa proporcionado pola Asociación de Veciños de Ventosela

A Ruta das Pedras.

        Sendeiro circular de 10 quilómetros e dificultade media con impresionantes vistas á Ría de Vigo. Atópase na parroquia de Ventosela e preto da igrexa xa podemos ver as primeiras indicacións do camiño.

Máis información: http://acitania.com/ventosela/

Nesta ruta atoparemos curiosas formacións rochosas ligadas a diferentes lendas:

1. As Pedras Agudas. Grupo de rochas afiadas das que se conta que por debaixo pasaba un río que se podía oír.

   

   Pedras Agudas. Foto: J. Migueles

   
    

   

   Miradoiro das Pedras Agudas onde se instalou unha escultura amnistiada do ArteLixo. Foto: J. Migueles

   
    

2. Laxe das Abellas. Cóntase que nela había moitas abellas, polo que se chegou a poñer colmeas para recoller o mel.

   

   Laxe das Abellas. Foto: J. Migueles

   
    

3. A Pedra Taió. Ligada ás lendas dos mouros e os seus tesouros.

   

   A Pedra Taió. Foto: J. Migueles

   
    

4. Pedra Erosionada. A auga, o vento e o frío configuraron esta rocha dándolle curiosas formas.

   

   Pedra Erosionada. Foto: J. Migueles

   
    

5. Pedra que Fala. Forma unha pequena cova na que a nosa voz produce reverberacións.

   

   A Pedra que Fala. Foto: J. Migueles

   
    

    O outro gran atractivo desta ruta son os petróglifos, que están agrupados en dous grandes grupos: Petróglifos do Eido do Vento e Petróglifos da Pedreira.

Petróglifos do Eido do Vento

Petróglifo Eido do Vento 1.

Atopado por Antonio M. Verdeal durante unha visita guiada dirixida por A Citania en 2019. Está nunha rocha na continuación cara o monte do camiño que sube á igrexa, o que provoca que estea moi desgastada. Está a ras de chan, con medidas de 1,50 x 1,30 m. Combinación circular de 32 cm de diámetro con coviña central e varios círculos concéntricos moi desgastados.

Localización: x:534277, y:4683250

 

Eido do Vento 1. Foto: J. Migueles

        Os 3 seguintes petróglifos serían catalogados tamén en 2019 por membros de A Citania S. L., empresa que organizaba visitas guiadas polo arqueólogo Xurxo Constela.

Petróglifo Eido do Vento 2.

Nunha rocha a ras de chan, de forma triangular de 1,80 m. de lado, con

moitas diáclases fracturando o soporte, aparecen repartidas polas superficie

ata 6 cazoletas de 3 cm de diámetro.

Localización: x:534276, y:4683286.

 

Eido do Vento 2. Foto: J. Migueles

Eido do Vento 2. Fotogrametría Xosé Couñago

Petróglifo Eido do Vento 3.

Nunha rocha a ras de chan, de forma rectangular de 2,50 x 1,30 m (eixos

leste-oeste e norte–sur respectivamente) aparecen repartidas polas superficie

gran número de cazoletas de entorno a 3 cm de diámetro medio. Entre as

cazoletas vense trazos sinuosos con dirección norte-sur.

Localización: x:534367, y:4683293

 

Eido do Vento 3. Foto: J. Migueles

Eido do Vento 3. Foto: J. Migueles

Petróglifo Eido do Vento 4.

Rocha duns 40 cm. de altura, de forma irregular de 4 x 3 m. con moitas diáclases fracturando o soporte, na que atopamos diferentes motivos de difícil lectura e percepción. O máis claro está formado por sucos sinuosos pechando un gravado de 30 x

30 cm. con forma indeterminada. Nos extremos oeste e norte do aparecen coviñas de pequeno tamaño

dimensións.

Localización: x:534360, y:4683281

 

Petróglifo Eido do Vento 4. Foto: Xosé Covelo.

Petróglifos da Pedreira.

Petróglifos da Pedreira 1. Conxunto de 7 rochas que presenta petróglifos con escenas ecuestres, coviñas e grandes círculos concéntricos. Imaxes de cabalos hai en varios puntos de Galicia, o que fai especiais a estes gravados son as escenas de monta, que non son tan frecuentes. Moi recomendable a visita nocturna por seres os petróglifos máis espectaculares do Concello de Redondela. O máis curioso é que isto tan só é unha parte do que debeu haber porque gran parte das rochas foron cortadas polos canteiros. Por aportes orais sabemos que a parte que falta da rocha principal era moi empinada polo que era chamada Pedra Escorregadoira, xa que a rapazada a empregaba para lanzarse por ela.

 

Petróglifos da Pedreira 1. Panel A Citania S. L.-Concello de Redondela

Petróglifo da Pedreira 1.1. Fotogrametría Xosé Couñago

 

Petróglifo da Pedreira 1.1. Foto: J. Migueles

Petróglifo da Pedreira 1.2. Foto: J. Migueles

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Petróglifo da Pedreira 1.2. Fotogrametría Xosé Couñago

Petróglifo da Pedreira 1.3. Foto: J. Migueles

 

 

Petróglifo da Pedreira 1.4. Foto: J. Migueles

 

 

Petróglifo da Pedreira 1.6. Foto: J. Migueles

 

Petróglifo da Pedreira 1.7. Foto: J. Migueles

Petróglifos da Pedreira 2. Combinacións circulares e coviñas de gran tamaño.

Petróglifo da Pedreira 2. Foto: J. Migueles

Petróglifos da Pedreira 3. Rocha cortada polos canteiros. A parte superior (a uns 70 cm. de altura) na que se sitúan os gravados ten uns 0,78 m (N-S) x 1,22 m (L-O). Os motivos representados son dúas combinacións circulares de 9 e 12 cm. de diámetro, formadas por dous círculos e coviña central. Están rodeadas por varias coviñas, algunhas delas poderían ser o centro de combinacións circulares moi desgastadas.

        No plano inclinado da rocha poden observarse:

No lado esquerdo un grupo formado por 3 coviñas.

No lado dereito dúas combinacións, unha de dous círculos e coviña central e outra dun único círculo con coviña central. Sobre eles hai a figura dun cabalo. Apréciase algunha coviña mais (pode que rodeada dun círculo) e no extemo dereito unha coviña de gran tamaño.

Petróglifo da Pedreira 3. Foto: J. Migueles

Petróglifo da Pedreira 3. Fotogrametría Xosé Couñago

Petróglifo da Pedreira 3B. Preto da Pedreira 3, na compaña de Xosé Couñago, en 2025 atopamos unha rocha sen catalogar a ras de chan cun único motivo formado por dous círculos con coviñas no interior unidos por unha liña.

 

Petróglifos da Pedreira 4. Rocha a ras de chan (1,75 x 2,60 m.) cunha gran suco duns 50 cm. rematada nos estremos por 2 profundas coviñas de 4,5 cm., pode confundirse cunha cruz xa que o centro é cruzado por unha depresión natural da rocha.

        No resto da superficie pódense observar unhas 11 cruces latinas de diferentes tamaños, estando algunhas delas rematadas tamén nos extremos con coviñas. O conxunto vai acompañado por abundantes coviñas duns 3-4 cm. e unha profundidade aproximada de 1,80 cm Baixo tres destas coviñas que están aliñadas aparecen as letras “RS”, polo que podemos atoparnos ante un antigo linde de Redondela e Soutomaior.

Petróglifo da Pedreira 4. Foto: J. Migueles

Petróglifo da Pedreira 5. Petróglifo realizado cun obxecto de metal polo que os sucos son máis finos que os dos grabados realizados con pedra nunha rocha de orientación sur a ras de chan duns 2 x 1 m. Aparecen dous motivos de difícil interpretación, o máis grande de forma lanceolada (30 x 20 cm.) e o outro de forma triangular de 10 cm. de lado. Podería ser a representación dunha edificación cunha construción anexa.

A escasos metros cara o sur, nunha pedra do mesmo afloramento aparecen dúas coviñas.

Petróglifo da Pedreira 5: Foto: J. Migueles

Pedreira 5. Fotogrametría Xosé Couñago

Os dous seguintes petróglifos serían atopados en febreiro de 2019 por Xosé Couñago nunha busca na que ía acompañado polo arqueólogo Xurxo Constela:

Petróglifo da Pedreira 6.

Nunha rocha cadrada a ras de chan, de 1,20 x 1,50 m, aparecen catro sucos sinuosos que se desenvolven, máis ou menos, de norte a sur do penedo. Son gravados bastante profundos cicelados con perfil en forma de “V”. O máis longo ten 1 m de longo. (Recollido no PXOM como Eido do Vento 6)

Localización: x:534364, y:4683591

 

Petróglifo do Vento 6. Foto: A Citania S. L.

Petróglifo da Pedreira 7.

Gran rocha en pendente cunhas dimensións de 6 x 4 m. (eixos norte-sur e leste

oeste respectivamente) e sobresae a penas 40 cm do solo. No centro da parte superior e como motivo principal temos unha combinación circular con 5 círculos concéntricos (o maior de 28 cm de diámetro) e cazoleta central desde a que parte un apéndice que sae en dirección norte-sur. A ambos lados deste gravado vemos outros motivos. Ao seu carón leste aparece outro pequeno círculo, de 17 cm de diámetro do que parte un apéndice que o une a 2 ou 3 círculos concéntricos moi desgastados. No lado oeste da primeira combinación aparece outra combinación de dous círculos concéntricos, de 15 cm. con coviña central da que parte un apéndice que a une ao borde exterior dun círculo con coviña central. Semella que pode haber máis motivos moi desgastados cara o borde da rocha.

No centro da rocha atopamos outra pequena combinación de 2 círculos de 12 cm con cazoleta e apéndice central. (Recollido no PXOM como Eido do Vento 7)

O PXOM de Redondela tamén recolle: “Ao norte deste penedo aparece outra rocha, a ras do chan de 1,50 x 0,90 m. (eixes norte-sur e leste–oeste respectivamente) onde atopamos unha cruz grega de 12 x 12 cm gravada con instrumento metálico, polo que podemos deducir que se poida tratar dun gravado de termo”. Omite dicir que a pedra está chea de picadas de canteiro e que a cruz non amosa un trazado limpo, polo que persoalmente (como afeccionado que son) dubido que esteamos ante unha cruz de termo.

Localización: x:534327, y:4683458

 

Petróglifo da Pedreira 7. Fotogrametría Xosé Couñago

Outros petróglifos cos que podemos atoparnos durante a ruta serían:

Petróglifo do Pedroso. Combinacións de círculos e cazoletas. Seguindo a interpretación dada por Ferro Couselo podería tratarse dun antigo linde entre Ventosela e Amoedo, ou sexa, entre os concellos de Redondela e Pazos de Borbén, 

 

Petróglifo do Pedroso. Foto: J. Migueles

Antigo linde. Silueta dunha cruz que en tempos marcaría tamén o límite entre Ventosela e Amoedo.

Cruz de Linde. Foto: Xelah Dos

Petróglifo da Canteira. Descuberto en outubro de 2020, aínda sen catalogar, volve a acharse un novo gravado nunha canteira abandonada. Trátase de combinacións circulares. A un lado desta rocha hai unha con dúas coviñas e ao outro unha con unha coviña.

42.29585,-8.56861

 

Petróglifo da Canteira, sen catalogar. Foto: J. Migueles

Petróglifo da Canteira. Fotogrametría Xosé Couñago

Outros petróglifos de Ventosela

Dentro da parroquia de Ventosela e próximo a esta ruta atopamos outro grupo de gravados, os Petróglifos do Campelo:

Petróglifo do Campelo 1: Rocha de 4,50 m (N-S) e 3,60 m (L-O) na cal se poden apreciar unhas 8 combinacións circulares. As máis grandes están formadas por 5 círculos concéntricos con coviña central. 42°18'4.00"N, 8°34'30.28"O

 

Petróglifo do Campelo 1. Foto: J. Migueles

Petróglifo do Campelo 2: A vexetación impediu a observación dos mtivos nas visitas realizadas. Rocha de 3,10 m (N-S) e 2,10 m (L-O) con dous círculos concéntricos de dúas liñas e cazoleta central.

42°18'4.00"N, 8°34'30.28"O. (535028, -4683315)

Outros Gravados sen catalogar. Probablemente máis recentes que os anteriores. Trátase de dúas rochas separadas uns 30 metros cun único motivo, un rectángulo dividido por dúas liñas en 4 partes iguais. Pode tratarse de lindes dunha propiedade se consideramos que as dúas liñas forman unha cruz e están aliñadas. Outra posibilidade sería que foran marcas de canteiro, tendo en conta que estamos nun lugar onde se extraeu moita pedra. Unha terceira opción, menos probable, sería a de un taboleiro de xogo medieval.

42°18'03.1"N 8°34'31.1"W

42°18'02.3"N 8°34'32.2"W

Sen catalogar 1. Foto: J. Migueles

 

Sen catalogar 2. Foto: J. Migueles

 

Mapa co patrimonio arqueolóxico de Redondela

https://www.google.com/maps/d/edit?mid=1H4p5MqFehMbWImfzqYxL5yz042_xedYd&usp=sharing

Autor: J. Migueles

BIBLIOGRAFÍA

La estación de grabados rupestres de A Pedreira-Ventosela (Redondela). Patiño Gómez, Ramón. 21 pp. Ilustraciones. Separata facticia de El Museo de Pontevedra. Tomo XXXVI. Pontevedra, 1982."

Visitas guiadas realizadas pola Asociación de Veciños de Ventosela (2010) e por Xurxo Constela (A Citania) (2018-19).

http://patrimoniogalego.net - Óscar Franco

PXOM. Redondela.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

A Lista Vermella de Redondela.

 

O Castro de Negros coas torres no seu cumio. Foto: J. Migueles

        O Inventario Xeral do Patrimonio Cultural de Galicia cataloga un total de 780 bens de interese na Comunidade. Unha cifra ridícula se temos en conta a consideración de Ben de Interese Cultural (BIC) a calquera elemento patrimonial que supere os cen anos. A figura de BIC suponse que debería protexer este patrimonio, pero na práctica esta protección poucas veces chega a bo termo e continuamente destrúense mámoas, petróglifos, edificios históricos...

        A nivel nacional, a asociación sen ánimo de lucro Hispania Nostra, recoñecida pola UNESCO, publica desde 2007 a “Lista Roja del Patrimonio”. Nel inclúense os elementos patrimoniais a piques de desaparecer. Esta lista actualízase cada ano coa inclusión de novos bens e coa baixa do patrimonio restaurado ou totalmente destruído.

        No que atinxe a Galicia a lista aumenta ano a ano. Se en 2020 recollíanse 35 elementos patrimoniais en grave risco, en 2021 a cifra aumentou a 50 e no que vai de 2023 (agosto) engadíronse dous máis.

        Esta idea de dar visibilidade ao patrimonio que podemos perder e que por desgraza imos perdendo, lévame a crear a Lista Vermella de Redondela.

 

1. O Castro de Negros.

O único Castro cen por cen redondelán sufriu moitas agresións. As máis graves serían a colocación dunha torre de alta tensión e unha torre de sinalización do aeroporto para a que se abriu unha pista de acceso con recheos de terra. A propia comunidade de montes construíu un área de lecer con mesas, bancos, un cruceiro e papeleiras que a miúdo poden verse colmadas de lixo. Se isto fora pouco colocaron unha fonte, o que provocou importantes danos na realización das obras de condución da auga ata o alto do castro. A última das agresións que cabe citar viría desde a propia escola de Portocabeiro, que durante anos fomentou a busca de restos arqueolóxicos por parte do alumnado para facer un pequeno museo no colexio. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html )

Restos do Castro da Peneda que habitualmente están tapados pola maleza. Foto: Juan Migueles

2. O Monte da Peneda.

Un dos maiores atractivos turísticos co que contamos e no que se atopa outro castro. Trátase dun lugar cheo de historia, lendas e dunha tradicional devoción relixiosa que conta cunhas vistas privilexiadas. Por se todo isto fora pouco, conta cunha sobreira incluída na listaxe de árbores senlleiras e ademais celébrase a Festa dos Fachos. Por desgraza é un linde entre Redondela e Soutomaior polo que, ata o de agora, as dúas administracións locais non conseguiron unha axeitada coordinación para explotar todo o potencial turístico deste enclave. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/a-peneda.html )

Restos dun muíño a piques de desaparecer. Foto: J. Migueles

3. Os muíños.

En Redondela chegou a haber máis de 150 muíños a presión urbanística e principalmente o abandono está levando á desaparición de moitos deles. Actualmente (2023) o Concello traballa por conseguir a concesión dun muíño para convertelo en aula didáctica. Unha boa iniciativa pero que semella pouco ambiciosa tendo en conta a recuperación de muíños noutros concellos dentro de proxectos de creación de sendas fluviais. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/muinos.html )

 

Un dos canastros en Cabo dos Fumeiros. Foto: J. Migueles

4. A concentración de canastros (hórreos) do Cabo dos Fumeiros.

Un proxecto proposto numerosas veces e que ata o de agora (2023) non se levou a cabo. Os poucos canastros superviventes esmorecen coa escusa (como no caso dos muíños) de que son bens privados. Na realidade, como pode verse noutros concellos, é que as administracións contan con fórmulas legais para intervir nestes elementos, tan só é necesaria un pouco de vontade política. Neste caso contamos cun fondo fotográfico para axudar á recuperación deste espazo, que podería iniciarse coa reconstrución dos canastros de madeira desaparecidos. Este é o tipo de canastro con maior probabilidade de desaparecer do noso concello pola necesidade dun maior mantemento. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/canastros.html )

Restos do Cruceiro do Lombo, hoxe desaparecido. Foto: J. Migueles

5. Os cruceiros.

Neste caso temos que aplaudir a recente recuperación do cruceiro e peto de ánimas do Esteiro (Cesantes), por iniciativa do Obradoiro de Estudos Locais Fernando Monroy. Un exemplo que agardemos sirva para a recuperación do Cruceiro e peto de ánimas da Carambola (Reboreda) ou, tamén na mesma parroquia, do cruceiro da Carambola. A maior ameaza destes bens son os golpes de coches e camións que levaron á desaparición do cruceiro do Lombo (Ventosela), por poñer un exemplo. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/cruceiros-desaparecidos.html ). Agora mesmo faise necesario a protección de cruceiros do século XIX como o da Raíña (Cedeira), Pousadouro (Reboreda) ou o Carballo (Redondela) que se atopan en grave perigo de ser destruídos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/cruceiros-esmoleiros-e-petos-de-animas.html )

 

Cargadoiro de Coto Wagner. Foto: J. Migueles

6. O Cargadoiro de mineral de “Minero Siderúrgica de Ponferrada S.A.”, máis coñecido como de Coto Wagner.

Os recentes intentos do Porto de Vigo de desmantelalo para realizar novos recheos dentro da Enseada de San Simón o sitúan como a construción de patrimonio industrial en máis grave risco de desaparecer do noso concello. Ata de agora non hai un proxecto claro de recuperación nin deste cargadoiro nin do da “Compañía Minerales de Hierro de Galicia”, que sumados ao Meirande, aula de interpretación da Batalla de Rande, o Castelo de Rande (do que estes días se denunciaba o seu abandono) e a Ponte de Rande, transformarían o barrio de Rande nun atractivo turístico moito maior do que xa é na actualidade. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/12/cargadoiros-de-mineral.html )

7. As casas de Casto Sampedro e Alejandro Otero.

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/sampedro-folgar-casto-antonio-redondela.html )

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/otero-fernandez-alejandro-redondela-14.html ).

Son dúas construcións nas que se colocaron placas de homenaxe a estes dous redondeláns, pero das que tan só se conservan as fachadas. É unha mágoa ver vivendas que se veñen abaixo por mor do abandono en pleno casco histórico de Redondela, pero se ademais teñen un vínculo con persoeiros destacados da nosa vila, fan que a tristura sexa aínda maior.

 

Restos do Pazo de Soutoxuste. Foto: J. Migueles

8. Os pazos de Soutoxuste e Saxamonde. Apenas queda nada destes dous pazos que sucumbiron baixo construcións máis modernas. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/pazos.html ) Tamén é preocupante o prolongado abandono do Pazo de Torrecedeira e da próxima casa de Monterraso, a primeira reformada e a segunda obra do arquitecto francés Michel Pacewicz. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/02/casas-destacadas-de-cedeira.html )

Un dos Petróglifos da Moscalleira. Foto: J. Migueles

9. Os petróglifos da Moscalleira (Reboreda).

Descubertos en 2017 e re-descubertos en 2019 (cando se catalogaron). Realizouse algunha visita guiada aos mesmos e aí rematou todo. Agora mesmo é practicamente imposible acceder a eles. Ao atoparse en terreos privados complica a súa xestión de cara a unha explotación turística. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-buxel.html )

Apesares da posta en valor dalgúns petróglifos (Monte Mirallo e Ruta das Pedras) son moitos os que aínda carecen de sinalización no noso concello, o que os pon en perigo de ser esnaquizados por maquinaria forestal. Tamén son continuas as agresión por persoas que as marcan con xiz, anacos de ladrillo ou mesmo botando terra, caso máis grave se viviría nos petróglifos das Porteliñas, no que se pintou un grafiti.

 

Mámoa oculta pola maleza. Foto: J. Migueles

10. As mámoas.

Ao igual que os petróglifos, o maior perigo ven polo emprego de maquinaria forestal. A maior concentración de mámoas a temos no monte Mirallo (Penide) na que chegaron a catalogarse 58 e das que tan só quedan algo máis de trinta. As últimas dúas destruídas en 2015 por unha compañía eléctrica sen consecuencias legais para a mesma. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-penide-monte-mirallo.html )

 

Telleira hoxe oculta pola maleza. Foto: J. Migueles

11. As Telleiras de Cesantes.

Outra xoia do noso patrimonio baixo a maleza. Outra iniciativa do Obradoiro de Estudos Locais Fernando Monroy de posta en valor levou a unha oferta de compra do Concello aos propietarios dos terreos que non chegou a bo porto. A eterna promesa electoral dun paseo pola costa ata a praia de Cesantes tería aquí un potencial turístico enorme. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/as-telleiras.html )

12. As reitorais de Cedeira e Ventosela.

O bispado de Tui permitiu o abandona destas dúas construcións. No caso da de Cedeira é xa practicamente irrecuperable co recente derrube de parte da fachada.

13. A igrexa de Vilavella.

Seguramente non debería estar na lista, pero sirve de exemplo da impunidade co que o clero pode actuar sobre elementos relixiosos que son patrimonio histórico a conservar. Se o anterior párroco, Octavio Rotea, tomou decisións como destruír o altar maior ou o púlpito, o actual non se quedou atrás e tivo iniciativas tan cuestionables como furar o campanario para instalar un reloxo ou cortar a reixa de madeira do coro trala que escoitaban a misa as monxas de clausura do convento. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/01/igrexas.html ) (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/o-convento-de-vilavella.html ). 

 

Estado no que quedou a reixa do coro. Facebook da parroquia.

Por desgraza a lista podería seguir con agresións como a sufrida hai pouco polo Miliario de Antas ao ser rascado por un tractor (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/os-miliarios.html ) ou os golpes de vehículos recibidos pola Marca do Rei e a anunciada posta en valor que non foi tal. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/a-marca-do-rei-vilavella-redondela.html )

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Facebook > Asociación para a defensa do Patrimonio Cultural Galego

Ver bibliografía dos enlaces do texto.