Seres mitolóxicos

 

A Coca cun dos xigantes e os cabezudos. Foto: J. Migueles

 

        Cando en Redondela falamos de seres mitolóxicos o primeiro que nos ven á cabeza é a Coca que ten a súa propia Festa da Coca na que sae acompañada de diaños, xigantes e cabezudos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/festas-da-coca.html ) Se imos un pouco máis alá seguro que pensamos nas lendas dos mouros que hai por toda Galicia e tamén no noso Concello onde deixaron moitas lendas e unha gran pegada na nosa toponimia: a Fonte do Mouro, a Bañeira da Moura, a Pedra da Moura, Eido da Moura, Outeiro da Moura, A Cama da Moura...

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/a-baneira-da-moura-e-pedra-da-moura-o.html )

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html )

        A necesidade de protexer aos nenos e nenas de perderse no monte ou de andar polas rúas e camiños ao caer a noite, levou á proliferación de seres terroríficos na mitoloxía tanto galega como do resto do territorio español. En Redondela a mediados do século XX empregábase unha frase para asustar á rapazada:  

“Después de las diez deja la calle para quien es”.  

        Entre os seres cos que asustaban aos nosos maiores podemos citar a: O Urco, O Home do Saco, Pedro Botella, A Santa Compaña...

        Algúns son sobradamente coñecidos como sería o caso da Santa Compaña, almas en pena que vagan polos nosos montes con farois para alumear o seu camiño. Se os atopas veste na obriga de sumarte ao cortello. Nunha ocasión presenciei como unha muller de idade avanzada aseguraba que vira no á Santa Compaña, describindo que vira as luces dos seus farois avanzando axiña polo monte, ao que un home contestoulle:  

-    “Bah, iso era que ían ao muíño pola noite e tiñan que correr para que non os pillara a Garda Civil e así non declarar o que ían a moer.”

 

Petróglifos de Chan da Cruz, un lugar vinculado á Santa Compaña. Foto: J. Migueles.

            Un ser mítico pouco coñecido é o Urco. Tamén coñecido noutros lugares de Galicia como o Can de Urco ou Can do Mar. Trátase dun can negro, aínda que en ocasións se describe de cor branca, de gran tamaño, con largos cornos e orellas que arrastra cadeas de ferro. Cando sae do mar pola noite ouveando é presaxio de que vai a haber algunha morte.

            Outro pouco coñecido é o Tardo. Trátase dun tipo de trasno que é o culpable de que teñas pesadelos. Faino sentándose sobre o teu peito mentres dormes, o que tamén provoca que espertes con dores por todo o corpo. Como curiosidade dicir que en chapela existe como alcume.

            No noso rueiro tamén atopamos o Camiño do Can Branco, concretamente no barrio de Cabanas, en Trasmañó. Non sabía a que facía referencia ata que lin en “Eladio Rodríguez González (1958-1961): Diccionario enciclopédico gallego-castellano, Galaxia, Vigo”: “Can branco, fantástica visión que aparece de noche en las aldeas y en los caminos, y que mira tristemente a las personas con quienes se encuentra. Creen nuestras gentes sencillas que esta aparición augura buenas nuevas.“

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Aportes Orais

Fantasía Celta. Blog de David Tebras. https://www.davidtebras.com/FantasiaCelta/blog/

Mitología Ibérica. https://mitologiaiberica.fandom.com/

Misterios y Leyendas de Galicia y Asturias. Blog de Antonio Ceniza. https://misteriosleyendasdegaliciayasturias.wordpress.com

 

Festa de San Sebastián

 

San Sebastián. Foto: Igrexa de Redondela.

Festa celebrada o 20 de xaneiro en Redondela. Cóntase, que a devoción da vila por este santo, débese a que escoitou os rezos dos crentes ante a ameaza da peste, librando aos redondeláns desta enfermidade. Isto levou á creación da Hermandad de San Sebastián, que estaba vinculada ao gremio dos toneleiros, en 1791. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/confrarias-e-outras-asociacions.html ).

Esta confraría debeu ir a menos ata que o 1 de xaneiro de 1862 prodúcese a súa reorganización, con acta firmada por Isidro Álvarez Piñeiro (párroco de Redondela), José María Carreira, Juan Esteiro, José Novás e Juan Otero. O primeiro artigo das súas constitucións sería: “Esta asociación, que se denominará S. Sebastián, podrá formarse y tendrá entrada en ella todas las personas que quieran inscribirse a condición de que tengan buenas condiciones o costimbres morales y no carezcan de uso de la razón”. Na lista de confrades dese ano de 1862 constaba de 11 asociados, 9 señoras e 4 “hermanos artesanos y menestrales”. Ademais de veciños do casco urbano de Redondela, nesta relación figuraban membros de Reboreda,, Cesantes e O Viso.

A cota de entrada que tiñan estipulada era dunha libra de cera ou equivalente, para os maiores de 40 anos, e a metade para os menores de esa idade cabezas de casa ou pais de familia.

Nunha acta do párroco de Redondela Bernardino Couñago Beasada, do 7 de decembro de 1882, ocupando a sede tudense Fernando Hué, procedeuse a examinar os documentos e as reliquias que de San Sebastián e San Lorenzo existían na imaxe do santo. En dita documentación con data de 24 de xuño de 1692, expoñíase que ditas reliquias foran traídas de Roma, sendo párroco Jerónimo Calvo Salcedo.

Nun vello xornal atopo varios datos sacados do libro de actas desta irmandade:

En 1866 se había pintado la imagen, así como la capilla, importando esta obra la cantidad de 1.316 reales.

En Junta general celebrada el 3 de febrero de 1881, se acordó, con entusiasmo general dar las gracias al socio Domingo Fernández por haber regalado al Santo un bastón con puño y regatón de plata.

El 23 de octubre de 1881 la Junta directiva de la Hermandad que presidía don Joaquín Sánchez, acordó, en vista del mal estado en que se hallaba la sagrada imagen, enviarla a pintar a Tuy, dejando a criterio del párroco la elección de artista que la deje al mejor gusto de todos. Esto se hizo con el producto de limosnas de todos los socios que aportaron según relación, 315 reales. La obra importó, según recibo, 500 pesetas, comprendiendo ojos nuevos, pestañas y llagas de cristal.

En el año 1882 los mayordomos José Fernández Carrera y Manuel Otero dispusieron que se pintase la sagrada reliquia a sus expensas, construyendo también un anda para salir en procesión. La Junta general acordó se hiciese constar en acta a fin de que “llegue a conocimiento y recuerdo de todos los venideros”, dándose también las gracias a la mayordoma Soledad Muíños, por sus sacrificios en beneficio de la Hermandad.

En 26 de diciembre de 1884: “A consecuencia de un gran desengaño que en muchos años está notando la Junta, prohíben terminantemente la colocación de cadenas en la imagen del Santo, ya que además de ser una risa para las personas forasteras que contemplan a este pueblo con poca civilización y causan daños en la pintura del Santo”.

En 14 de junio de 1886 se hizo el escudo de plata que lleva el estandarte de la Asociación en la conducción de cadáveres de los hermanos fallecidos. Se emplearon tres gargantas de plata pertenecientes a la Asociación y pedazos de dicho metal que gratuitamente ofrecieron varios vocales.

Nunha nova de 1901 dáse conta de que ese ano na procesión estreouse un estandarte regalo dos devotos residentes en Lisboa e Manaos. O estandarte fora bordado no Convento de la Enseñanza de Vigo.

A principios do século XX, a noite anterior se poñían a arder barricas cheas de alcatrán na Praza de Abastos. No día de San Sebastián, pola tarde, cando saía a procesión, na Alameda disparábase un canón e do ceo caían paracaídas e lambonadas, facendo as delicias dos nenos. Pola noite había baile na sociedade.

Ao día seguinte era o da Astilla, festa dos carpinteiros. A familia que acollía a festa gardaba o pendón na súa casa ata o ano seguinte. Pola noite tamén se celebraba baile.

Ata mediados de século a xente lanzaba fogos ao paso da procesión e os capitáns dos barcos competían a ver quen lanzaba máis fogos o día da festa. Aínda hoxe en día (2025), esta tradición mantense co lanzamento de numerosas bombas de palenque ao paso do santo.

Outra tradición era a”entrega do ramo”. Un exemplo o temos en 1957, cando se lle fai entrega do ramo aos novos mordomos, José Palmeiro Fernández e Manuel García Casqueiro. No acto pronunciou un discurso o presidente da Irmandade, Luis Alfonso Pereira, e os mordomos obsequiaron ás autoridades e invitados no salón do bar La Torre.

A festa estaba indo a menos, xa se reducira de 3 a 1 só día, cando deixou de ser festivo alá polos anos 80. Na actualidade segue a facerse a tirada de bombas e a condución da imaxe da igrexa de Redondela á de Vilavella pero con pouca asistencia de fieis.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

As vilas de Redondela nos tempos do Catastro de Ensenada: Xoán Miguel González Fernández. Ed. Concello de Redondela.

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El Pueblo Gallego, El Correo Gallego.

Tramancazos

 

O milagre en Redondela de San Telmo.

 

 

Construción da Avenida San Telmo. Publicada en

Chapela de onte a hoxe. Gonzalo Mencía Castro. Ed. Xunta de Galicia.

 

        O santo San Telmo chamábase en realidade Pedro González, quen naceu en 1190 en Frómista (Palencia) e morreu en Tui en 1240. Este relixioso sería confesor do rei Fernando III de Castela. Unha vez abandonado o cargo realizou obra evanxelizadora en Asturias Galicia e norte de Portugal. Nesta época acadou notoriedade polos seus milagres o que lle valeu ser considerado patrón dos mareantes, pero tamén da cidade de Tui, da diocese Tui-Vigo e da súa vila natal. Isto motiva que o seu sexa un nome frecuente na toponimia das Rías Baixas. Así en Redondela déuselle o seu nome en Chapela á Avenida de San Telmo, no barrio de Laredo. Esta rúa sería inaugurada en abril de 1950 despois de 30 anos de litixios para levar a cabo a obra. En realidade, existiu unha iniciativa para poñerlle o nome de Ricardo Torres Quiroga, capitán de corbeta e secretario da Comandancia Militar de Mariña de Vigo, ademais de Xefe provincial do Sindicato de Pesca. O que sucedeu é que este declinou a proposta suxerindo o nome de Av. de San Telmo.

        Volvendo a Tui, dicir que naquela cidade adicáronlle unha capela e na mesma catedral a coñecida como Capela das Reliquias.

        Entre os milagres que se lle atribúen podemos citar que cando se acabaron as provisións durante a construción da pote de Constrelo sobre o Miño, que estaba a dirixir, trazou o sinal da cruz sobre as augas e saltaron tantos peixes á ribeira que sobraron varios cestos despois de que todos comeran. Durante a inauguración doutra ponte, a da Ramallosa, o ceo ennegreceu e a xente comezou a marchar. Realizou novamente o sinal da cruz e o sol asomou sobre os asistentes.

        Os seus numerosos milagres continuarían despois de morto porque do seu sepulcro comezou a manar un aceite que curaba todo tipo de enfermidades. O Padre Flórez os recolleu no Tomo II de “España Sagrada”, baixo o epígrafe “Miracul apos mortem”, grazas ao cal coñecemos casos como o de Pedro de Coruxo, alcumado “Mariola”, que recuperou a vista dun ollo. Aquí chegamos ao punto que máis nos interesa, porque tamén recolle a milagrosa curación de Elvira Martínez, de Redondela, que era xorda e grazas a San Telmo volveu a escoitar.

        San Telmo sería recoñecido como beato en 1741 polo papa Benedicto XIV, autorizando o seu culto. Recentemente, a Diocese de Tui-Vigo emprendeu un proceso formal de canonización.

        Como curiosidade final comentar que semella que na advocación popular sería comparado con San Erasmo de Formia, coñecido como Sanct’Elmo, tamén venerado polos navegantes, de aí que recibira o nome de San Telmo.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Galiciana => El Pueblo Gallego, La Noche (Vida y milagros del bienaventurado Pedro González, llamado Telmo. Por Faustino Rey Romero).

Wikipedia

Catedral de Tui => https://www.catedraldetui.com/capilla-de-las-reliquias-2/

“A moura preta de Negros”.

Capítulo 5 de “Lendas Vivas” programa de V Tv presentado por Xosé Couñago.

 

 

 

Tradicións da Noiteboa.

 

 

Bacallau con coliflor. Foto: Cocina para torpes

En Noiteboa a tradición marca que é noite de cear coliflor con bacallau. As lambetadas típicas eran as chulas de viño ou a leite frita.

Ao rematar non se recollía a mesa porque daba mala sorte. A explicación que se lle daba aos cativos era: “Porque veñen os anxiños pola noite.”

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Aportes orais.

A Lenda do Cura Viaxeiro

 

Na obra “Galicia” de Manuel Murguía recóllense varias lendas, entre as que imos a transcribir unha que cita a un cura de Redondela que foi quen de viaxar de Roma a Redondela nunha soa noite:

“Pedro por su gran saber fué llamado el N i g r o m á n t i c o ... Otras fueron sin embargo las causas como se deja indicado, mas no se ha de callar que la fama de nigromántico llegó en la tradición hasta el siglo XVI, pues en el Episcopologio de Amaro González se lee respecto de este prelado: « Dicen que fué á Roma y vino, en una noche de Navidad, sobre ciertas liciones que eran obligados á cantar aquella noche un beneficiado ó dignidad de Santiago en Roma : ut multi ayunt.»

Es la misma leyenda que se cuenta de san Isidoro. Dícese que, deseando el papa san Gregorio conocer al ilustre sabio español, partió éste á Roma, mientras se cantaban en el coro de Sevilla los maitines de Navidad, y después de hablar con el Sumo Pontífice, volvió á tiempo de entonar laúdes con los clérigos de su iglesia. La diferencia está en que lo que en san Isidoro se tiene como milagro, en nuestro obispo se mira como una prueba de su poder mágico.

En Galicia se conoce otro caso de igual viaje, en aquel abad de Redondela, Juan Méndez de Silva (siglo xvi), que fué transportado de Roma á Redondela en una noche, dejándole al pie de un alcornoque. El árbol no es de los que más debían halagar la vanidad científica del buen Juan Méndez, de manera que la antigua leyenda parece aplicada irónicamente á este último, quien, sin duda alguna, no tenía mucho de la sabiduría de san Isidoro ni del arzobispo compostelano, que fué uno de los hombres, por su saber, más ilustres que tuvo su tiempo”.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Galicia. Murguía, Manuel, 1833-1923.

Os vexetais protectores.

 

 

 

Ademais das herbas de San Xoán (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2022/05/festa-de-san-xoan.html ) crese que hai outras plantas con propiedades máxicas no noso concello. Algunhas destas crenzas, en moitos casos esquecidas, serían as seguintes:

O Loureiro

Cando se termina o tellado dunha casa en construción celébrase colocando un ramo de loureiro no máis alto da vivenda. A celebración complétase cun xantar no que os donos convidan aos que colaboraron na construción da casa.

As Xestas.

O día de San Cristovo, patrón do transporte, hai que engalanar os vehículos con xestas. Este é un medio eficaz de protección contra os accidentes.

A xesta tamén se emprega como protección do fogar contra o mal de ollo. O 1 de maio hai que colgar unha rama de xesta da porta da casa ou do portal da propiedade. Tamén hai quen a prende no coche ou quen emprega este meigallo para garantir unha boa colleita.

Coas xestas tamén se fan escobas. Varrer a casa con este tipo de vasoira o día de San Xoán garante a purificación da casa.

Autor: Juan Migueles

BIBLIGRAFÍA

O que lembro do vivido. Andrés Couñago Laxe.

Galicia Garden. Eva Barcala. https://galiciangarden.com/1-de-mayo-a-xesta-como-amuleto/ https://galiciangarden.com/cytisus-scoparius-l-xesta-o-retama/

Aportes orais.

Relixión e crenzas: Os Hábitos.

 

Procesión do Cristo, 1961. Foto: Cao

          Ata mediados do século XX había unha tradición relixiosa que era a dos hábitos. Cando unha persoa ou un fillo-a estaba moi enferma, adoitábase facerlle promesas a un santo pola súa curación. Se o enfermo-a se repoñía debía levar a diario o hábito dese santo durante un período de tempo que podía ser de varias semanas, meses ou anos. Nos duros tempos da guerra as promesas eran polo regreso dos que marchaban á fronte.

         O hábito consistía nunha especie de bata para as mulleres con cordón atado á cintura e unha camisa para os homes cun cordón a modo de garabata. A cor variaba segundo o santo. En Redondela o que máis se empregaba era o hábito do Cristo, que era morado con cordón dourado. Outro ao que se amosaba devoción era San Benito, que era de cor gris con cordón. A Virxe de Reboreda era azul ceo. Outros hábitos de santos dos que non temos de momento constancia na nosa vila serían: San Roque, color verde; Santa Rita e a Dolorosa, negro; a Virxe do Carme, marrón; Santa Lucía, vermello; San Antón, marrón; Os Remedios, branco; a Inmaculada, branco... Por norma xeral os santos martirizados eran vermellos e o resto das diferentes cores.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Aportes: Matilde Fernández, Manuel Migueles, Fernando Costa, Olga Rodríguez, Ramón P. Muíños e Imos Avanzando.

 

Monte Mirallo (Monte Penide) V: O Castro de Negros

 

O Castro de Negros desde o outro lado do Val do Maceiras

        O Castro de Negros está enclavado dentro do conxunto arqueolóxico de Monte Penide ou Monte Mirallo. ( Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-penide-monte-mirallo.html )

        Podemos acceder a pé dende a Mámoa do Rei, pola pista de terra collendo a da man dereita, ou tamén ten acceso dende a Senda da Auga pero a pendente é bastante pronunciada.

        O castro non está escavado polo que tan só poderemos ver parte do muro exterior e depresións no terreo que indicarían a existencia de restos de vivendas. Este castro está moi ligado ás lendas das mouras polo que tamén podemos observar rochas cos nomes de: Igrexa da Petra, Cadeira da Moura, Cama da Moura e Cama dos Nenos. A lenda di que o mozo que teña suficiente valor debe agardar unha noite de lúa chea na Cadeira da Moura. Alí a moura aparecerase transformada en serpe e enroscarase ao mozo deixando ver un caravel vermello na súa boca. O mozo debe coller o caravel cos seus dentes. Se o consegue a moura entregaralle todos os seus tesouros, pero se fracasa acabará morto no fondo do precipicio. As demais pedras teñen as súas propias crenzas así na Cama das Moura deitábanse as parellas que tiñan complicacións para ter fillos ou á Cama dos Nenos levábase aos nenos enfermos as noites de lúa chea.

        Ademais destas pedras nos arredores están catalogados varios petróglifos e unha singular estela-menhir. O lugar tamén conta con fermosas vistas ao val do río Maceiras e ao centro urbano de Redondela. 

 

Cama da Moura. Partida durante a instalación da torre de alta tensión. Foto: J. Migueles

Cama dos Nenos. Foto: J. Migueles

Vistas a Redondela. Foto: J. Migueles

 

Igrexa da Preta. Foto: J. Migueles

        No lado negativo citar que no cumio do castro se instalou unha torre de alta tensión e unha antena de telecomunicacións do aeroporto de Peinador. Para esta tarefa abriuse unha pista atravesando a muralla do castro despois de nivelar o acceso mediante a acumulación de toneladas de entullos. A desfeita completouse coa colocación de mesas, bancos, unha fonte e ata un cruceiro por parte da Comunidade de Montes de Santo Estevo de Negros. A colocación da tubaxe da fonte sería especialmente lesiva cos restos do castro. A retirada de todos estes elementos sería un paso importante na posta en valor do que é un dos principais atractivos turísticos de Redondela.

Torres instaladas no castro. Foto: J. Migueles

        Outra agresión máis que sofre este castro viría pola aparición de restos, sobre todo cerámicos, o que levou á creación dun pequeno museo na escola de Porto Cabeiro, animando aínda máis a que os alumnos-as xogaran aos arqueólogos. Estes restos deberían ser postos en valor nun lugar máis axeitado. Calquera escavación no castro precisa unha autorización e unha supervisión de arqueólogos-as titulados, todo o demais é espolio do noso patrimonio.

Cruceiro no Castro de Negros

Petróglifo de Coto de Negros 1.

Rocha de aproximadamente 1’20m. de altura e 90x70 cm. de superficie superior na que atopamos unhas 14 coviñas de entre 3 e 6 cm. e un pequeno suco lonxitudinal que parte dunha delas.

 

Petróglifo Coto de Negros 1. Foto: J. Migueles

Petróglifo de Coto de Negros 2.

Rocha de gran tamaño (2’50x 2’05m.) no acceso ao castro. Esta é unha zona moi alterada xa que non se trata da entrada orixinal se non dunha pista aberta mediante movementos de terras e que atravesa unha das murallas do castro. A pedra está volteada polo que é complicado de ver o petróglifo, consistente nun conxunto de coviñas de diferentes tamaños. 

 

Petróglifo Coto de Negros 2. Foto: J. Migueles

Petróglifo de Coto de Negros 3.

Atópase nun afloramento rochoso ao noroeste do Coto de Negros en torno ao cal hai restos evidentes de traballos de cantería polo que o entorno está moi alterado. O gravado está cortado pola metade do que era unha combinación de tres círculos concéntricos cun diámetro máximo de 55cm. No centro aprécianse polo menos 5 coviñas.

 

Petróglifo Coto de Negros 1. Foto: J. Migueles

   

        Xunto a Xosé Couñago atopei neste mesmo afloramento un novo gravado en 2024. Está formado por dúas rochas alongadas.

Rocha 1. Dun dos bordes parte unha liña recta que forma un arco que forma unha figura pechada ao rematar no mesmo borde, contendo no seu interior dúas coviñas. Está unida a outras figuras pechadas de menor tamaño.

Rocha 2. Combinación circular dobre un tanto irregular. O círculo interior contén cando menos 11coviñas e a exterior 1. Semella cortada ao estar pegada a outra combinación circular na que o círculo interior semella cortado por tres liñas lonxitudinais. O conxunto está unido a unha figura ovoide cunhas 7 coviñas no seu interior.

        Outra curiosidade deste afloramento é a existencia de dúas coviñas de gran tamaño situadas en rochas a diferente altura que estarían aliñadas co Petróglifo de Coto de Negros 3. Dita aliñación coincide co linde parroquial actual.

 

Foto: J. Migueles

Fotogrametría Xosé Couñago

Petróglifo de Coto de Negros 4.

Atópase preto do petróglifo anterior nun extremo da pista que conduce ao castro. O paso de maquinaria polos traballos forestais provocou que quedara enterrado e desaparecido, sendo re-descuberto en 2024 durante traballos de desbroce. Isto levou a que unha das rochas recibira bastantes golpes perdéndose parte do gravado.

Rocha 1: Conxunto de 18 coviñas de entre 1 e 2’5 cm.

Rocha 2: 11 coviñas que varian entre os 2 e 4 cm. Entre elas parece que hai cando menos 3 liñas e semella que unha das coviñas podería estar rodeada por un círculo moi gastado.

Petróglifo Coto de Negros 4. Foto: J. Migueles

Petróglifo Coto de Negros 4. Foto: J. Migueles

Petróglifo de Coto de Negros 5.

Trátase da referencia dunha combinación circular atopada hai anos por Xosé Couñago nun coto ao norte do castro e que ata o de agora continúa desaparecida.

Petróglifo de Coto de Negros 6.

Estela menhir descuberta por membros de A Citania S. L. nun parapeto ao N do Castro de Negros, baixando pola pista que bordea o castro. Trátase dunha rocha semienterrada de 1’20 de altura x 0`87 x 0’65 m. Na parte superior ten unha protuberancia natural que foi remarcada cunha liña profunda con forma de media lúa. Por debaixo desta outras liñas rodean a rocha de forma non equidistante.

 

Petróglifo Coto de Negros 6. Foto: J. Migueles

        Outro achado en 2019 sería a de parte dunha ánfora.

        Durante a tala en 2020 de eucaliptos queimados nun incendio A Citania S. L. descubriu un total de 9 novos petróglifos caracterizados por ser conxuntos de coviñas.

 

Novo petróglifo. Foto: J. Migueles

Novo petróglifo. Foto. Xurxo Constela

        Por desgraza na realización destes traballos ao abrir unha pista de acceso as máquina deron cun muro que romperon. A parte positiva foi que este descubrimento serviu para establecer que o perímetro do castro era moito máis grande do que se pensaba.

Punto no que se cortou a muralla. Foto: J. Migueles

Restos cerámicos. Foto: J. Migueles

Anaco dunha man de muíño realizada en anfibolita. Foto: J. Migueles

 

        Por se estes achados foran pouca cousa atopouse un betilo, obxecto relixioso de orixe púnico datado no S. IV ou V a.c. Crese que os púnicos chegaron desde o Mediterráneo ata as nosas costas buscando metais, principalmente estaño. Son moi poucos os betilos atopados en Galicia ata o de agora. Os máis próximos serían o do castro da illa de Toralla e o de Punta do Muíño do Vento no actual Museo do Mar (ambos en Vigo).

O Betilo na presentación no Multiusos da Xunqueira. Foto: J. Migueles

 

       Pouco despois destes traballos Xosé Couñago atopou outro conxunto de coviñas: 42°15'47.7"N 8°37'33.0"W

Novo petróglifo. Foto: J. Migueles

   

            En 2024 tamén atopou outro petróglifo nun coto ao norte do Castro de Negros. Trátase dun conxunto formado por dúas rochas:

Rocha 1: Coviñas de diferentes tamaños. Unha delas rodeada por coviñas máis pequenas que forman un círculo ao seu redor.

Rocha 2: Rocha que foi desprazada quedando a cara con gravados contra o toco dun eucalipto polo que é difícil de observar. Vense varias coviñas e cando menos unha delas rodeada por un círculo.

 

Rocha 1. Foto: J. Migueles

 

Rocha 2. Foto: J. Migueles

        Uns anos antes no cumio deste mesmo coto atopei unhas rochas aínda sen catalogar totalmente cubertas de coviñas. Con boa luz semella que algunhas están unidas por sucos menos profundos formando círculos.

Foto: J. Migueles

Foto: J. Migueles

        Bordeando este coto e dirixíndonos cara o val do Maceiras atoparemos os chamado Petróglifos de Eira Pedriña:

Petróglifo de Eira Pedriña 1.

Rocha duns 60 cm. de altura. Círculo de 20 cm. con coviña central.

Eira Pedriña 1. Foto: J. Migueles

Petróglifo de Eira Pedriña 2.

Rocha con varias coviñas de gran tamaño.

 

Eira Pedriña 2. Foto: J. Migueles

        Nas inmediacións tamén podemos ver antigas minas de auga. O aproveitamento de este recurso natural segue a ser esencial e hoxe en día este monte segue abastecendo a todas as parroquias das súas ladeiras.

 

Antiga mina de auga. Foto: J. Migueles

Rutas por Monte Mirallo Xosé Couñago:

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2022/05/ruta-arqueoloxica-e-paisaxistica-de.html )

Monte Mirallo (Penide) (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-penide-monte-mirallo.html )

1 Coto Fenteira (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-i-coto.html )

2 Poza da Lagoa (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-ii-poza-da.html )

3 Chan do Rato, Porteliñas e Coto da Rola (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-iii-chan-do.html )

4 Chan da Cruz (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-iv-chan-da.html )

5 Castro de Negros (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html )

6 Coto do Corno (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-vii-coto-do.html )

Mapa do Patrimonio Arqueolóxico de Redondela

https://www.google.com/maps/d/edit?mid=1H4p5MqFehMbWImfzqYxL5yz042_xedYd&usp=sharing

Rutas por Xosé Couñago:

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2022/05/ruta-arqueoloxica-e-paisaxistica-de.html )

Monte Penidde (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-penide-monte-mirallo.html )

1 Coto Fenteira (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-i-coto.html )

2 Poza da Lagoa (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-ii-poza-da.html )

3 Chan do Rato, Porteliñas e Coto da Rola (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-iii-chan-do.html )

4 Chan da Cruz (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2025/04/monte-mirallo-monte-penide-iv-chan-da.html )

5 Castro de Negros (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html )

6 Coto do Corno (Ver

Texto e fotos: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Internovas. Historias de Redondela

Elementos da prehistoria de Redondela. Xosé Couñago.

A lámina de sílex de Monte Penide. X. C. Abad Gallego.

A arte rupestre prehistórica do Concello de Redondela. Fernando Javier Costas Goberna.

SEREN

Nº3. Redondela da Prehistoria á Romanización. Rafael Mª Rodríguez Martínez.

Anuario del Cuerpo Facultativo de Archiveros Bibliotecarios y Arqueólogos. 1934 nº 2: Los petroglifos de Monte Penide y los estudios sobre arte rupestre gallego-portugués. Fermín Bouza Brey.

Trisquel. Archivos del patrimonio histórico gallego. Julio Fernández Pintos.

Monte Penide (Redondela) Xosé Couñago.

Petroglifos y asentamientos: El caso del Monte Penide (Redondela, Pontevedra). R. Fábregas Valcarce e outros.

Redondela arqueológico-etnográfica. Jose Manuel Hidalgo.

Museo Virtual Monte Penide Prehistórico. A Citania S. L., Xurxo Constela. http://montepenideprehistorico.com/es/index.html

Blog de Xosé Couñago. http://montepenide.wordpress.com/

 

Apuntes da pesca de Casto Sampedro

 

Mar de Cesantes. Arquivo J. A. Xesteira

        No arquivo Casto Sampedro (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/sampedro-folgar-casto-antonio-redondela.html ) abundan as anotacións que este facía en calquera papel que tivera a man. A continuación reproduzo dúas notas sobre a pesca en Redondela. Algunhas partes son incomprensibles, cando menos para min, polo que aparecen ocos e palabras entre interrogantes.

Pesca, Redondela

Reparto ganancias

Parte do corpo o pescanal: id do Aparello, o y ¿do barco?

Hay as medias, cartón, medio cartón.

La mujer del patrón suele ser la Mestra o Maestra, llamada así acaso por su habilidad en la fabricación y conservación de las redes. Si no tiene las debidas condiciones hace de tal la mujer de un Companheiro.

Los fondos, producto del pescado y envido se guardan en un arca de tres llaves, una la guarda dicha Maestra, y otras dos dos mujeres de Companheiros.

Del dicho fondo común salen las partes del Patrón de los Pescadores, S. Juan, pero otras limosnas que salen de la Pesca común para el Cepillo de S. Antonio, Virgen de las Angustias, y de Reboreda, se recogen en la Plaza de la Rivera, antes frente a la puente que allí hay.

El reparto solía hacerse en sábado, la Mestra solía adelantar o toda o parte de su cuota al companheiro creemos toda.

A la viudas se les ( )

Redondela-Brujerías-Pescadores

La Bruja en cierto tiempo Benito, llevaba una parte del producto de la Pesca, fumaba riquísimos puros y con tal habano se imponía la proximidad y el movimiento del jarro y no eran agua.

También se recuerda a María ¿Vidueira? que echaba los demonios de los barcos en la playa de Chapela y otras.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Museo de Pontevedra-Casto Sampedro. Sampedro 65-20 Pesca y Mareantes