1977 A Batalla do Can.

 

Foto: Rafael Arjones. El Pueblo Gallego

Ao longo do século XX cada vez que se introducía un método de pesca máis rentable económicamente (aínda que fora menos sostible) producíanse enfrontamentos entre os defensores da arte moderna e os da tradicional. No fondo o motivo era o mesmo, a defensa do pan das súas familias. Isto aconteceu en 1977. Chegado o mes de novembro, mariscadoras e mariscadores de Cesantes e Cedeira concentráronse en Vigo diante da Comandacia de Mariña aos gritos de: "O can e o asasino da nosa ría", "Queremos vixiancia, sobornos non". Protestaban así polo emprego desta arte prohibida de pesca por varios arrastreiros con base en Cangas, Aldán, Bueu e Vilagarcía. A autoridade marítima prometeu un maior control, porque o can era considerada unha arte prohibida, e a próxima entrada en funcionamento de tres novas lanchas de vixiancia. Lonxe de arranxarse o problema os barcos facían caso omiso caíndo na provocación ao empregar o can preto da praia de Cesantes, onde se realizaba o marisqueo a pé.

Tan só 6 días despois unha concentración de arrastreiros diante do Náutico de Vigo, acoden a cita arredor de 400 mariscadores de Redondela, na meirande parte mulleres. Como era de temer prodúcense graves enfrontamentos entre mariscadoras e defensores do can. Os incidentes arroxaron o saldo de cinco feridos e numerosos contusionados, entre os cales estaban as veciñas de Cesantes Lina Cabaleiro Martínez e Alicia Alxan Freitas, atendidas na Cruz Vermella, e Carmen López Bouzón "Suxa", de 45 anos, que sería atendida por unha ferida inciso contusa na Residencia Sanitaria Almirante Vierna. Quizáis a que peor o pasou sería a, tamén veciña de Cesantes, Dolores González Muíños, de 30 anos, quen foi empuxada ao mar por outra muller e ao ser rescatada por un barco arrastreiro foi ameazada con ser afogada cunha pedra ao pescozo.

 

Foto: Rafael Arjones. El Pueblo Gallego

 

Os defensores do can argumentaban que eles dependían desta técnica para manter ás súas familias e facer fronte aos gastos do barco, mentres para os mariscadores de vara era un ingreso extra, pois moitos traballaban en empresas de Vigo. Por contra, relatábase que habendo moitos mariscadores de vara en Rodeiro, Meira, Moaña, Alcabre e Bouzas, estes foron embestidos polos arrastreiros rompendo algunhas varas. Para defenderse lanzaron pedras ante o que os do barco "Marioli" empuñaron unha escopeta de caza. Isto levou a que unhas trescentas pequenas embarcacións tamén se congregaran en Vigo. Non sería esta a única arma exhibida, xa que nos enfrontamentos no mar esgrimíronse coitelos, machados e diferentes útiles de pesca como bicheiros ou sachos.

Chegados a este punto a Dirección General de Pesca convoca unha reunión en Madrid cos representantes sindicais que sería un fracaso. Nos días sucesivos será prohibido o marisqueo con vara e aos arrastreiros permíteselles pescar navallas nas Illas Cies, sendo vixiados por buques da armada para evitar que embistan ás pequenas embarcacións. A tensión era tan tensa que para evitar agresións, pola noite refuxiábanse en Cangas os arrastreiros das rías de Arousa, Pontevedra e Vigo, incluíndo nesta última a algún barco de Redondela.

 

Foto: Rafael Arjones. El Pueblo Gallego

 

Ao pouco tempo a gamela "Cesantes" sería embestido por un barco de Bueu. Este suceso provocou a chamada das campás da Igrexa de Cesantes, á que acudiron uns 500 mariscadores que se dirixiron cara a Bouzas onde foron recibidos cun disparo de escopeta. Foi o inicio dunha batalla campal na que se empregaron bombas de palenque e botellas con gasoliña entre insultos e pedras. Neses días catro barcos de Cesantes, que se adicaban ao cerco, atracados no Berbés atoparon as súas redes rotas, do que culpabilizaban aos mariñeiros dos arrastreiros. Isto provocaría unha nova reunión co Director Xeral de Pesca, desta volta en Santiago, na que se determinaría que o can seguiría prohibido ofrecéndoselles aos arrastreiros indemnizalos polos días de paro e uns cupos de pesca de navalla nas Cíes, A Lanzada e Corrubedo.

Antes de acabar o ano aínda habería un enfrontamento máis entre as mariscadoras e os patróns de Redondela que seguían a empregar o can. Os animos seguirían caldeados e os vareeiros organizaron turnos de vixianza para evitar que se empregara o can.

Foto: Rafael Arjones. El Pueblo Gallego

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

En Galiciana-Biblioteca Digital de Galicia. Xunta de Galicia: http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El Pueblo Gallego (Vigo)

 

 

O naufraxio de "A Monchiña"

Barco do naufraxio. Foto publicada en Naufraxios no mar de Vigo. Francisco Díaz Guerrero

O 22 de agosto de 1950 produciuse o naufraxio con máis vítimas mortais na Ría de Vigo. Dous anos antes a illa de San Simón, que fora empregada como cárcere, convertérase en Albergue do Sindicato Español Universitario (SEU). (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/a-illa-de-san-simon.html ) Alí celebrábanse no vran campamentos masculinos e femininos, nos que as mozas que estudaban na universidade cumprían o coñecido como “Servicio Social de la Mujer”, e os mozos realizaban a formación para aspirar a altos cargos da Falange.

Naquela ocasión estaban na illa membros da chamada Guardia de Franco, que era unha sección da Falange, formada principalmente por excombatentes. O plan era ir xogar un partido a Redondela para enfrontarse a un equipo da parroquia de Cedeira, pero a hora de ir embarcar na lancha "Monchiña" foi animándose máis e máis xente ata chegar ás 66 persoas. Durante o curto traxecto un deles caiu ao mar e instintivamente todos foron cara a borda para axudalo, facendo emborcar a barca. Moitos non sabían nadar polo que tentaron agarrarse aos que si sabían perecendo 43 persoas afogadas, oito era galegos e o resto de diferentes puntos da península.

Entre os 23 supervivintes atopábase o fotógrafo de Redondela Carlos "Fotsca", daquela un neno, que vivía na illa por ser fillo do vixiante. Nunha exposición que realizou no Multiusos da Xunqueira pouco tempo antes de falecer, lembraba que o patrón do barco pedíralle que se baixaran e que como moito levaría 40, pero un mando de Falanje ordenoulle: "Arranque usted como sea". Tamén relataba que ao saír do abrigo da illa as olas entraban de costado e unha salpicoulles ás pernas, provocando que os mozos se botaran ao lado contrario. Esta versión contradice "a oficial" do mozo caído a auga, pero semella máis verosimil e sendo unha testemuña presencial... 

 

Carmen Almoina "A Salvadora" recibindo a medalla. Foto: Bene. El Pueblo Gallego

 

Dentro da traxedia houbo tempo para a heroicidade, sería o caso de Carmen Almoina Cabaleiro, de 20 anos, quen conseguiu botar ao mar unha gamela e sacar a catro mozos da auga, pero un deles faleceu ao chegar á praia. Isto valeulle os alcumes de "A Salvadora" e "A Nadadora".

Julián Estévez Rodríguez, de 17 anos, que daquela, traballama na vendimia, atopábase nunha lancha a motor levando a outros compañeiros do albergue. Ao ver o ocurrido achegouse ao lugar dos feitos e subindo a bordo a dez náufragos. Despois axudaría nas labores de rescate dos corpos dos falecidos.

Meses despois a Sociedad Española de Salvamentos de Naúfragos concedeulles a Medalla de Bronce a estes dous veciños de Cesantes, con premios de 3.000 e 2.000 pesetas respectivamente.

Julián Estévez. Foto: El Pueblo Gallego

 

Nos anos 70, tamén sería homenaxeada Salud Táboas Barreiro, quen contou que con 17 anos salvara a oito náufragos, correndo despois a agocharse na súa casa por medo aos falanxistas. En 2014 volvería a ser recoñecida polo Concello de Redondela co gallo do Día da Muller.

Despois dos traballos de recuperación dos cadáveres os corpos serían trasladados ao local do Auxilio Social no Paseo da Xunqueira (máis tarde coñecida como a Casa dos Enanitos por trasladarse alí o Fogar Méndez Núñez), onde serían velados ata a celebración dos funerais aos que asistiron as principais autoridades militares e relixiosas galegas. Redondela estaba de luto as bandeiras pendían no Concello a media asta e nos balcóns con crespóns negros, as campás de todas as igrexas tocaban a defunto.

Recuperación dos corpos. Foto publicada en

As Illas de San Simón e San Antonio. Lugar de encontro. Ed. Xunta de Galicia, 2005

Os seguintes aniversarios convertéronse en actos de exaltación falangista, especialmente oito anos despois, cando se inaugurou no illote do Corbeiro un cruceiro en lembranza dos náufragos coa lenda aos seus pés: "Camaradas de la Guardia de Franco: ¡Presentes! 1950-1958."

Trala desgraza o albergue sería clausurado e pouco despois ser trasladado ao barrio de Rande. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/colectivos-e-asociacions-da-postguerra.html )

Inauguración do cruceiro, 1958. Foto Siorty. Fondos gráficos da Xefatura Provincial do Movemento. Deputación de Pontevedra

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

As Illas de San Simón. Aproximación á súa historia. J. A. Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia.1999.

ABC

http://www.abc.es/hemeroteca

La Vanguardia (dende 1881)

www.lavanguardia.es/hemeroteca

En Galiciana-Biblioteca Digital de Galicia. Xunta de Galicia: http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El Pueblo Gallego (Vigo), La Noche, La Región...

 

Faustino da Portela

 

 

Faustino da Portela. Foto publicada en nondesaesquecemento.blogspot-

        

            Faustino Otero Veloso, máis coñecido como “Faustino da Portela”, naceu o 2 de agosto de 1891. Como tantos nenos que nacían á beira do mar aprendeu o oficio da pesca co seu pai, Faustino Otero Cabaleiro, quen inventou a manobra chamada choqueira. Nesta forma de navegar a percha da que pendura a vela latina salta por riba do mastro nas viradas.

            Volvendo a Faustino Otero Veloso, co paso dos anos casou con Maria Bernardina Lino Pérez, “Bernarda”, e tiveron nove fillos que foron alcumados co nome do pai,“Os Faustinos” ou “As Faustinas”. Para sacar adiante unha familia tan numerosa Faustino compaxinou o oficio de mariñeiro co transporte de mercadorías e persoas no interior da ría, principalmente entre San Adrián de Cobres e Redondela, co seu galeón, A Lola. Os galeóns eran barcos de pouco calado ideais para achegarse a peiraos como o da Ribeira que tan só se podía empregar con marea alta. Tamén era propietario dunha buceta de vela latina, O Vedrines, que polo seu menor tamaño utilizaba máis para a pesca. Esta última fora construída en O Freixo e mercada polo seu pai quen lle dera o nome polo aviador francés Jules Védrines, quen fora o primeiro en sobrevoar Vigo en 1911. Probablemente ata puido coñecelo cando fixo parada na estación de Redondela (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/search?q=cr%C3%B3nicas+do+aire )

            A ocupación de barqueiro levaríao a estar presente en varios feitos de gran transcendencia na historia do noso Concello. A primeira foi cando o golpe de estado militar do xeneral Franco levou á habilitación da illa de San Simón en cárcere, en outubro de 1936. Coa axuda do seu fillo maior, tamén chamado Faustino, era o encargado de comunicar por mar a illa con Redondela transportando víveres e a roupa, que levaba para a súa limpeza polas lavandeiras que foron declaradas “Persoeiro do Ano” en 2020 polo Concello de Redondela. Formou parte así dunha rede de solidariedade xa que á súa casa da Portela chegaban os paquetes e cartas que os familiares e amigos enviaban aos presos. Máis dunha vez tería que pasar noticias do que acontecía fora da prisión ou colar algún envío lonxe da mirada dos gardas.

 

Barca de vela latina "Manuel". Foto: Condor Press-El País

        A situación empeoraría en outubro de 1938, cando se decide trasladar á illa de San Simón aos presos máis vellos de todos os cárceres da España ocupada polo exército sublevado. A falta de espazo provoca que moi preto atraque o buque-prisión Upo Mendi co que Faustino tamén realizaría as funcións de enlace. Se as condicións eran malas na illa, chegando a acoller arredor de 2.500 presos, a estancia dentro do barco sería terrible, polo que se suceden as mortes “por enfermidade”, levándose aos falecidos a enterrar a Vigo pola pouca capacidade do cemiterio de Redondela. Despois aínda virían anos de horror cos falanxistas sacando pola noite presos da illa que aparecían á mañá seguinte tirados nas cunetas dos arredores de Redondela.

        Cando a Illa de San Simón entra nun período de mellora de condicións para os presos, co traslado de moitos deles evitando así a masificación, iníciase a II Guerra Mundial en 1941. O cárcere pecharía en 1943, pero daquela Faustino xa tiña outra ocupación, sacar co seu barco xudeus e levalos ata barcos que ao amparo da noite os conducen a Valença do Miño. Una vez a salvo en Portugal embarcaban cara o continente americano. Esta sería unha operación organizada polo vigués Eduardo Martínez Alonso, médico da Embaixada Británica e da Cruz Vermella, quen é propietario dunha casa na Portela, onde se ocultan os fuxidos. Calcúlase que salvou dunha morte segura arredor de 30.000 persoas sacándoas de España por diferentes puntos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1941-ii-guerra-mundial-ii-o-schindler.html )

        Aquí temos que facer un alto para explicar o risco que supuña esta actividade, pois nos anos sucesivos a Ría de Vigo convértese na base de aprovisionamento dos submarinos alemáns. Nas illas Cies a Praia dos Alemáns recibe o seu nome porque era onde os soldados dos submarinos pasaban os seus momentos de ocio. O Pazo de Torres Agrelo era empregado como hospital a onde trasladaban aos feridos, sendo enterrados na propia costa de Soutoxuste cando falecían antes de desembarcar. Precisamente unha casa desta zona era propiedade dun mando alemán. Sen saír de Redondela, en Rande, o dono da fábrica do Alemán, Otto Gerdtzen Boyé, foi un dos fundadores do partido nazi en Vigo. Moi preto o cargadoiro de Rande sería empregado para transportar wolfram cara Alemaña, mineral que se empregaba na fabricación de armamento. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1941-ii-guerra-mundial-i-alemans-en.html )

        Faustino ensinaríalle todos os segredos da Ría de Vigo ao seu fillo, Faustino Otero Lino, quen participaría nunha das moitas buscas dos tesouros da Batalla de Rande. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1702-batalla-de-rande.html ) Sería en 1954 cando o norteamericano John Stauffer Potter chega a Redondela e atopa en Faustino a un home de mar que lle facilita a localización dos barcos afundidos e, isto si que é ben curioso, os nomes con que eran coñecidos polos mariñeiros. As peripecias deste aventureiro foron recollidas posteriormente en “Treasure divers of Vigo Bay” traducido ao castelán como “En busca del tesoro de la ría de Vigo”, Museo do mar de Galicia, e “On the Track of the HMS Monmouth’s galleon and Sunken Treasure”, publicado en galego co título “Tras o rastro do Santo Cristo de Maracaibo”, Ed. Rinoceronte. Tamén publicaría The treasure diver's guide (1960) e My first nine lifes (2012). Tamén podemos coñecer o punto de vista doutro membro da tripulación, Robert Stenuit: “Tesoros y galeones hundidos” e “Os galeóns de Rande”.

 

No centro Faustino Otero Lino coa expedición de Potter. Foto publicada en Rande 1702 Arde o mar.

 

         Non sería a última expedición estranxeira sen apenas control administrativo nas nosas augas. Por sorte a situación cambiaría nos anos 80 cando as competencias para autorizar a exploración foron cedidas ao goberno autonómico quen puxo fin a esta situación.

        Faustino Otelo Veloso seguiría residindo na Portela ata o seu falecemento en 1965 aos 74 anos de idade, sendo soterrado no cemiterio da súa parroquia, Cedeira. Para os veciños queda a súa lembranza nunha cantiga que aínda canta a Rondalla de Redondela. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/05/cantigas-de-tasca-e-furancho-i.html )

        En 2024 anúnciase o proxecto da restauración polo Obradoiro de Emprego do Concello de Redondela dunha barca cedida desinteresadamente pola súa familia a unha asociación redondelá que pretende poñer en valor a nosa vinculación co mar e a súa historia. Trátase do bote de vela latina “Manuel” que fora adquirido por Faustino Otero Veloso e do que pasara a Faustino Otero Lino.

Plano de Potter. Foto publicada en Rande 1702 Arde o mar

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Historia de las Rías. (2 Volumes) J. A. Orge e Carlos Antuña entre outros. Ed. Faro de Vigo.

Redondela, crónica dun tempo pasado. A Segunda República e o primeiro franquismo. Gonzalo Amoedo e Roberto Gil. Edicións do Castro 2002.

Episodios de terror durante la Guerra Civil na provincia de Pontevedra. A illa San Simón. Gonzalo Amoedo López e Roberto Gil Moure. Ed. Xerais.

Aillados. A memoria dos presos de 1936 na Illa de San Simón. Antonio Caeiro, Juan A. González e Clara Mª de Saá. Ed. Ir Indo, 1995.

Non des ao esqueecemento. Luís Bará.

Rande 1702: Arde o mar. Coordinador: Alejandro de Arce. Museo do mar de Galicia., 2002

Historia de las Rías. (2 Volúmenes). Varios autores. Ed. Faro de Vigo.

Seren Nº 0. A Batalla de Rande. Guerra de Sucesión española. J. A. Orge.

A Voz de Vilalba. http://avozdevilalba.blogspot.com/2008/09/xulia-lola-e-amparo-na-memoria.html?showComment=1221945420000

Galicia en guerra. Eduardo Rolland Etchevers. Edicións Xerais de Galicia, S.A

Aportes: Pedro López (xerente de Os Cortizos) e Elvira Otero.

El País https://elpais.com/

La Voz de Galicia.

http://www.lavozdegalicia.es/hemeroteca/

Faro de Vigo

http://www.farodevigo.es/servicios/hemeroteca/hemeroteca.jsp

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => Varios xornais.

 

Galería. A Marisma (III)

 

Cabo dos Fumeiros, sen data. Foto publicada en Vigo, La Antigua Ciudad Olívica

Cabo dos Fumeiros. Sen data. Postal Ed. E. Sánchez

Santa Mariña. Sen data. Foto cedida por Sebastián Fernández

A Marisma, sen data. Foto publicada en

Redondela. Crónica gráfica dun pasado recente. María A. Leboreiro Amaro.

Vista desde o Viaduto de Pontevedra. Faro de Vigo, 1974.

Recheos na Marisma. Foto: Bene. Faro de Vigo, 1971

Recheos na Marisma. Foto: Fotsca. La Noche,1962.

Mariñeiros nas barra. La Noche, 1962.

1955-65 Marisma. Foto: Antonio Seoane Díaz "Tonecho". Arquivo Reino de Galicia

1953 "Ría de Redondela". Foto: Marques de Santa María Del Villar. ABC

Autor: Juan Migueles

Galería. A Marisma (II)

 

1929 Vistas dende a estación do tren. Fª Otto Wunderlich

1929 Vistas dende a estación do tren. Fª Otto Wunderlich

Actual Avenida Mendiño. Foto Saturno Cal, publicada en Vida Gallega en 1932

Anos 30. Foto: Elías Díez-ABC

Marisma e rúa Xeneral Rubín. Anos 30 Elías Díez-ABC

1942. Foto: Aurelio Grasa Sancho. Arquivo Barbosa Grasa

Anos 50. Foto publicada en

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.

Anos 50. Foto: J. Pacheco-ABC

Avenida de SantaMariña. Finais dos 50. Foto cedida por Maica Alonso

Finais dos anos 50 inicios dos 60. Foto cedida por Laura Cayetano

Autor: Juan Migueles

Redondela nos Camiños Medievais

 

Inauguración do monólito indicador do Camiño Franqueira. Foto de R. Grobas. Faro de Vigo.

         Redondela sempre tivo unha gran importancia estratéxica ao longo da historia por ser un nó de comunicacións, con saídas cara a Pontevedra e Santiago, Tui e Portugal, e Vigo. Isto provoca que o noso concello sexa atravesado por numerosas infraestruturas como o ferrocarril, a alta velocidade ou a autoestrada. Todo comezou por ser punto de paso na vía romana Per Loca Marítima e posteriormente do Camiño Xacobeo Portugués e o Camiño Real (Non cito aquí o Camiño Xacobeo pola Costa porque non me consta a existencia de documentación antiga). Pero non foron estas as únicas rutas, na Idade Media existían outros dous camiños:

O Camiño da Franqueira

        A Franqueira, no concello da Cañiza, conta co santuario mariano máis importante da provincia de Pontevedra. A súa igrexa, de estilo románico, data do século XIII. Ata o día de hoxe segue sendo un centro de peregrinacións, téndose constancia da afluencia de romeiros desde 1361.

        Como ocorre con Santiago de Compostela, son numerosos os camiños que chegan a este punto. O que parte de Redondela atravesa Pazos de Borbén continuando por Mondariz, Queimadelos, Meirol, Paraños, Roupeiro e As Laxas, entrando na Franqueira pola Ponte de Cernadela.

        Neste santuario celébrase a Romaría das Pascuillas o luns de Pentecontés, pero en Redondela a que ten devoción é a Romaría de Setembro, celebrándose o día 8 a natividade da Virxe María. Tradicionalmente o camiño realízase durante a noite anterior para asistir aos actos litúrxicos pola mañá.

        En 2005 colocouse na Praza Ponteareas un miliario indicando o inicio deste camiño. Comezaban así unha serie de intervención no percorrido por parte da Xunta e a Deputación. A iniciativa partiu do daquela alcalde Xaime Rei, quen propuxera a posta en valor deste camiño.

Camiño da Franqueira en Wikiloc

https://es.wikiloc.com/rutas-mountain-bike/16-may-12-gr-57-camino-da-franqueira-2850068

Os camiños dos Arrieiros.

        Na Idade Media o viño do Ribeiro xa gozaba de gran popularidade. Os diferentes mosteiros de Galicia posuían viñedos nas marxes do río Avia onde producían o apreciado caldo. O transporte do viño realizábase polos que hoxe son coñecidos como Camiños dos Arrieiros.

        Os relixiosos non se limitaron a unha produción para autoconsumo se non que iniciaron un comercio cara as grandes vilas galegas. Pero esta fonte de ingresos non se limitou á nosa comunidade xa que a chegada de visitantes polo Camiño de Santiago propiciou a venda do viño cara diversos puntos do cantábrico e máis alá das nosas fronteiras, principalmente cara a Inglaterra e Flandes. Isto provocou a creación de numerosas rutas desde a comarca do Ribeiro cara as principais vilas e portos galegos.

        Que ten que ver Redondela con este comercio do viño do Ribeiro? Pois a vinculación da nosa vila está no noso porto, pois era un dos puntos nos que se embarcaba o viño, a parte do que se consumía no propio pobo. A entrada en Redondela producíase pola rúa Reveriano Soutullo (lembramos aquí que o río Alvedosa era o límite de Redondela, pois Vilavella era independente). Atopamos aquí a explicación polo que, cando menos desde o século XIV, era coñecida como Rúa Ribeiro. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/toponimia-rueiro-de-redondela.html ). Esta desemboca na Praza Constitución nunha ampla baixada, que segundo se publicou en varios traballos, débese a que neste punto se atopaba o estaleiro da vila. Temos que ter en conta que a Alameda e a Xunqueira formaban parte da Marisma e mesmo a rúa Alfonso XII non é máis que un recheo que non se comezaría a urbanizar ata o século XIX.

        Na Descripción económica del reyno de Galicia, publicada por José Lucas Labrada en 1804, destácase do noso porto que sexa “un punto de partida considerable de viños do país”. Engadindo que a pesca de sardiña ascende a 309 millares anuais. Transcribo a continuación os datos das saídas do transporte marítimo referentes a Redondela nun período de 5 anos, entre 1793 e 1797, cun total de máis de 500 toneladas, o que nos da unha idea da súa relevancia como saída do viño cara A Coruña e , en menor medida, O Ferrol:

Nome do Buque Toneladas Procedencia Carga Destino Data Entrada

Patache N. S. de Junqueras................20.....Vigo e Red........Viño.............A Coruña..........25-02-1793

Patache S. Antonio.............................20......Redondela........Viño.............A Coruña..........03-03-1793

Bergantín El Carmen..........................30......Redondela........Viño.............A Coruña..........09-03-1793

Patache S. Antonio..............................24......Redondela.......Viño........Coruña e Ferrol......08-07-1793

Patache N. S. de Encontrela................20.....Redondela........Viño.............A Coruña..........13-01-1794

Pinaza El Carmen...............................10......Redondela........Viño.............A Coruña..........12-03-1794

Patache S. Telmo.................................35.....Redondela........Viño.............A Coruña..........23-03-1794

Basco S. Antonio y Ánimas................12......Redondela........Viño..............A Coruña.........29-08-1794

Patache S. Josef...................................20.....Redondela........Viño................Ferrol.............27-05-1795

Patache S. Antonio y Ánimas..............20.....Redondela........Viño...............A Coruña........03-06-1795

Patache Dulce Nombre de Jesús.........30.....Vigo e Red........Viño..............A Coruña.........22-07-1795

Patache San Antonio...........................30.....Redondela........Viño...............A Coruña.........20-02-1796

Patache El Santo Cristo de Candas.....30.....Redondela........Viño..............A Coruña..........21-04-1796

Patache N. S. de Pastoriza..................38......Redondela........Viño.............A Coruña..........21-04-1796

Patache N. S. del Carmen...................30......Redondela........Viño..............A Coruña.........10-05-1796

Patache S. Antonio y Ánimas.............30......Redondela........Viño..............A Coruña.........12-05-1796

Pinaza S. Antonio................................30......Redondela.......Viño..............A Coruña..........11-07-1796

Bergantín N. S. Carmen.......................30......Redondela.......Viño..............A Coruña.........13-07-1796

Bergantín San Josef.............................40......Redondela........Viño.............A Coruña.........10-12-1796

Patache N. S. del Carmen....................20......Redondela.......Viño..............A Coruña.........02-06-1797

Patache Jesús, María y Josef...............40......Redondela........Viño..............A Coruña.........02-06-1797

Patache S. Antonio y Ánimas..............20.....Redondela.........Viño..............A Coruña........02-08-1797

        Na actualidade trátase de promover os camiños do Ribeiro cara a Santiago e Pontevedra. Por contra do de Redondela non se conserva moita información do seu trazado.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

As vilas de Redondela nos tempos do Catastro de Ensenada: Xoán Miguel González Fernández. Ed. Concello de Redondela.

Descripción económica del reyno de Galicia. Escrito por José Lucas Labrada, 1804

¿Que rutas seguía el vino del Ribeiro en la Edad Media? Por L. Martínez en Campo Galego. https://www.campogalego.es/que-rutas-seguia-el-vino-del-ribeiro-en-el-medievo/

Caminos Medievales de Galicia. Elisa Ferreira Priegue.

Santuario de Santa María da Franqueira. Diócesis Tui-Vigo. http://www.afranqueira.org/

La Voz de Galicia

Faro de Vigo