Relixiosas: As monxas do convento de Vilavella

 

 

Vista traseira do Convento de Vilavella. Postal

        No Boletín Eclesiástico de Tuy de 15 de maio de 1861 dise o seguinte: “La Patrona de este Monasterio es la Purificación de Nuestra Señora, habiendo sido antes Santiago Apóstol. El hábito variaba según las festividades; blanco cuando rezaban de vírgenes, azul cuando de mártires y mezclado de uno y otro color en las demás; el escapulario siempre azul. Pero hoy ha variado por disposición del Sr. García Benito. Al lado izquierdo del pecho traen un escudo con la imagan de Nuestra Señora del Niño y la de San Simeón, y el verso Nunc dimittis servum tuum y en el reverso las armas de S. Pedro Príncipe de los Apóstoles”.

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/o-convento-de-vilavella.html)

Superiora do Convento de Vilavella

1568. Constanza de Haro.

1603. Inés de Avalle Mariño. Superiora do Convento de Vilavella. En 1603 o Concello de Pontevedra encárgalle unhas confituras para regalar ao arcebispo Maximiliano de Austria.

1669 Antonia de los Reis. Aparece como abadesa do convento na venda duns terreos.

1691 Antonia Sarmiento de Ribadeneira

1709 Abadesa Dª Antonia del ¿Prior?

1721 Abadesa Dª Benita de Zúñiga.

1768 Abadesa María Teresa de San Pedro.

18?? Ignacia de San Marcos. Aparece na redención dun foro en 1812.

18?? Faleceu o 4 de febreiro de 1874, aos 76 anos, a Abadesa Rosa del Pilar Foyo y Rubín.

1878, 29 de xuño. Faleceu Sor Rosa de San Rafael Bugallal, presidenta do convento.

18?? Clara Llaujer Martínez. En novembro de 1892: “Falece en Vigo Francisca Martínez Martínez, viúva de Llauger, nai da abadesa do convento de Vilavella”. Profesara como novicia neste convento o 21 de maio de 1877.

18?? En decembro de 1894 faleceu a abadesa, Sor Pilar, coñecida no século por Elisa Astray Caneda, irmá do deputado de Verín, Julio, e do inspector de Sanidade da Armada, Marcelino Astray Caneda. Cuñada do Ex-ministro conservador Linares Rivas e tía de Millán Astray, secretario do Goberno na illa de Cuba.

1894. Abadesa Clara Llauger Martínez, citada como María Clara de la Asunción. Continuaba o 29 de febreiro de 1912 cando falece en Vigo o seu irmán, Antonio.

1916, decembro. Vicenta María del Pilar Rubín. Elixida Abadesa, levaba 14 anos de vida claustral.

1925. Exerce como Superiora, Mª de la Concepción Llanger y Bugarín.

1933. Abandonan o convento trala súa venda: a abadesa, Pilar Rubín (da Rioxa), contaba 47 anos.

Relixiosas do Convento de Vilavella

1574 Constanza, Elvira, Aldonza e Ana Prego de Montaos y Sotomayor. Irmás de García Prego de Montaos, fundador do convento. Entraron no Convento de Vilavella en 1574 como primeiras señoras fundadoras segundo consta no testamento do seu irmán García.

16?? Ángela de Prado Mariño y (de) Soutomaior. A súa irmá Mariana casou con Nuño Prego de Montaos y Lanzós

16?? Catalina Bermúdez de Novoa. En 1605.

1628. Ginebra de la Asunción. Monxa que aparece nun cobro deste ano.

1665 Inés de Salazar y Acuña. Novicia que aparece nunha venda.

1681. Antonia de Romay. Aparece como solteira residente no convento de Vilavella, nun documento de venda.

1700 Mariana de San Miguel, Francisca de la Purificación ¿? e Jacinta del Espíritu Santo; mordomas.

1704 Jazinta del Espiritu Santo, Josefina Benita de ¿? e María de san Miguel; mordomas.

1705. Ana de Araújo consta como monxa de Vilavella nunha carta de pago.

1709 Señoras graneiras Dª Francisca de Jacinto e Dª Francisca Pestaña.

1721 Graneiras: Francisca Pestaña e Dª María Feliciana de Jesús.

1736 Ysabel de San Luis: “Recibimos para alimentos de doña Ysabel de San Luis en 4 de diciembre del año 36, 24 ferrados ferrados de trigo para el 2º año de noviciado”.

1736 María de ¿Bentera?: “Recibimos de mano de doña Maria de ¿Bentera? de la asuncion 24 ferrados de trigo para el año de nobiciado que ¿? en 15 de agosto de 1736”.

1753 Juana Luisa de San Antoniuo e Teresa de San Miguel, ceden unhas propiedades herdadas no Porriño.

1768 Arquiveiras Isavel María de San Luis e Manuela de Santa Ana.

1779 Teresa de San Juan e ¿? de San Francisco: “... prestáronnos las Sras. depositarias Dª Teresa de San Juan y Dª ¿? de San Francisco”

17?? Ana María Figueroa Barreiro, natural de Santiago. En 1783 o seu irmán Manuel Ventura Figueroa, importante político da época, dispón que se lle entreguen 800 ducados anuais ao mesmo tempo que crea unha fundación que financie os estudos dos seus descendentes e familiares que chegou ata os nosos días (Fundación Figueroa).

1812 Josefa de San Antonio e Antonia Bernarda de San Gabriel, depositarias.

1861, 12 de abril. Falece Sor María de la Concepción San Pedro.

1862, 22 de marzo. Aos 22 anos faleceu Enriqueta Martínez de las Mercedes, Relixiosa Cantora profesa deste convento.

1872, 15 de abril. Falece Sor María Mercedes de la Asunción.

1872, 20 de xullo. Faleceu no convento aos 79 anos, a relixiosa Margarita García de Santa Ana.

1874, 9 de febreiro. Faleceu aos 88 anos, a Sra. de la Concepción, Dª María Carmen San Román, relixiosa.

1874, 20 de marzo. Foi nomeada presidenta do Convento de Vilavella, Rosa de San Rafael Bugallal.

1877, 9 de xullo. Faleceu a relixiosa Vicenta Feal de Sto. Domingo.

1878, 24 de outubro. Tomou o hábito Concepción Leiras, natural de Tui.

1878, 23 de decembro. Tomou o hábito como lega Feliciana Doural y Cardoso, de Torroso.

1879, 8 de xaneiro. Recibiu o hábito Jovita Díaz Varela, de Monforte de Lemos.

1879, 5 de febreiro. Profesou como relixiosa Carmen Fernández Sousa.

1880, 3 de xaneiro. Profesou a novicia Concepción Leiras y Pérez, natural de Tui.

1880, 12 de abril. Tomou o hábito de novicia Elisa Peregrina María Caneda y Álvarez.

1880, 18 de maio. Profesou Jovita Díaz Cedrón.

1883, 9 de xuño. Tomou o hábito María Castaño y Pérez.

1883, 4 de xullo. Profesión relixiosa de dona Clotilde González de la Concepción.

1883, 1 de outubro. Tomou o hábito Carmen Losada Campos.

1884, 21 de xaneiro. Tomou o hábito Aurora Godón, natural de San Paio de Navia.

1884, 14 de xullo. Profesou María Castaño.

1884, 23 de xullo. Profesou Gumersinda Feijoo.

1884, 7 de novembro. Profesión relixiosa de Carmen Losada Campos, natural de Silleda.

1885, 15 de abril. Tomou o Santo Hábito María Josefa González y Bernárdez, natural de San Miguel de Cabreira. 1886, 16 de xuño. Profesión relixiosa de María Josefa González y Bernárdez co nome de Sor María Josefa de San Pedro.

1887, 29 de xullo. Tomou o Santo Hábito en clase de Lega Manuela Vázquez y Domínguez.

1890, 24 de xullo. Faleceu aos 82 anos a relixiosa Josefa del Carmen Bugallal.

1894, xullo. Faleceu no convento Sor Madre de la Concepción, natural de Ribadavia.

1895 Toma o hábito co cargo de organista Isabel P. Sarodio, de Guillarei.

1897, novembro. Faleceu Sor María del Carmen, monxa profesora, natural das Vascongadas.

1899, febreiro. Faleceu Sor Manuela Santa Rita.

1899, 9 de marzo. Faleceu a Lega Rita Vázquez Domínguez.

1899, maio. Toma o hábito a novicia María Rodríguez Portal, natural de Ribadavia.

1899, decembro. Tomou o hábito de novicia no convento de Xustinianas de Redondela, a xove Concepción López, natural de Lugo; foi madriña dona Enriqueta Díaz de Salazar.

1900, maio. Ingresou como novicia Indalecia Fernández y Prado. Natural de Lugo. Foi apadriñada polo catedrático de Lugo, D. Juan Morillo e a señorita Fernanda Queimaliños de Redondela, irmá do médico do convento.

1900, agosto. Profesa a novicia Adriana Bezzares Moreno, natural de Cañas (Logroño), sendo apadriñada polo P. Comendador do convento de Poio e a Srta. Josefa Amar de la Torre, de Vigo.

1900, agosto. Falece Sor Dolores. Lega.

1904, decembro. Profesan María Pérez Míguez, de Castelló, e Vicenta Meiriño Vázquez, de Arnoia.

1911, novembro. Faleceu a irmá San Lorenzo, que no mundo foi Gumersinda Feijoo Montenegro y Gayoso, da casa de Casdemiro.

1912, febreiro. Fixo os últimos votos, Sor Amable de Sta. Teresa de Jesús, que no século se chamaba Amable Fernández Somoza, natural de Póvoa de Brullón (Lugo).

1916, setembro. Falece no convento Sor Carmen del Corazón de Jesús, de 25 anos de idade, levaba 4 de vida relixiosa.

1920, febreiro. Tomou o hábito a que fora presidenta da Congregación de las Hijas de María de Vilavella, María Otero Paz, natural de Redondela, filla de Ramón Otero Milleiro e Mª Paz Martín.

1923, abril. Faleceu no convento de Vilavella aos 70 anos e 48 de relixiosa, Rda. M. Guadalupe. No mundo chamouse María de la Asunción Lago Bugarín, natural de Cabral.

1924, abril. Faleceu unha monxa de 76 anos natural de Tui.

1926, setembro. Faleceu no convento Sor María de la Cruz, coñecida no século como Carmen González Alonso. Natural de Mosende (Porriño), tiña 64 anos e levaba 23 de vida relixiosa.

1928, novembro. Procedente do convento de Agustinas de Vilavella, ingresou no manicomio de Conxo, Sor Concepción de Santa Teresa López López, de 58 anos, natural de Lugo.

1933. Abandonan o convento trala súa venda, ademais da citada abadesa, seis monxas: Rosario, galega, 49 años; Ángeles, castelá, 50 anos; San José Troncoso, 84 anos; San Pedro, galega, 79 anos; María, 78 anos; e Dolores, 72 anos. E dous legas: de 60 e 68 anos.

Mordomo do Convento de Vilavella

Joseph Bernardo Pérez. En 1762.

Sacristán do Convento de Vilavella

Joseph Boullosa. En 1762.

19??-1933 Manuel Otero Lago. Derradeiro sacristán. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2022/06/manuel-otero-lago-xisma-vilavella.html )

Monxas naturais do Concello de Redondela que profesaron noutros conventos

Madre Constanza de Jesús (Redondela, s. XVIII)

Fundadora do Colexio dos Remedios as Orfas de Santiago de Compostela no século XVIII.

Engracia Míguez

Engracia Míguez, naceu en Redondela en 1836, tomando o hábito de Clarisa aos 18 anos en 1854. A revolución de 1868 obrigouna a abandonar o convento ata que en 1875 as xestións do arcebispo da diocese, Sr. Payá, permitiu á súa volta ao convento. Despois de exercer 23 anos como abadesa, falecería no convento de Santa Clara en 1916, contando daquela 80 anos.

Nicandra ¿?. Sobriña de Manuel Otero Lago, anteriormente citado. Profesou no Mosteiro das Madres Carmelitas Descalzas da Virxe do Carme e San Xosé de Sabarís (Baiona).

Nicandra. Foto cedida pola familia Fernández Otero

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Continuación de las memorias de la Santa Iglesia de Tuy y colección de los chronicones pequeños publicados, e inéditos, de la Historia de España. Flórez, Enrique, 1702-1773

Libro de la cofradía de Ntra Sra de los Ángeles (1703-1790), Arquivo Diocesano de Santiago, serie Cofradías y otras instituciones religiosas, nº 11, fol. 5 r.

Fondo CastoSampedro-MuseoPontevedra: Cesión de parte dunha casa e dous lagares con terra labrada das Fascaiñas en Porriño (1753). Venda en "censo redimible al quitar" (1669). Carta de pago (1705). Poder outorgado para cobrar os réditos dun censo (1628). Venda da metade dunha casa de soto e sobrado en Vigo (1681). Venda por "censo redimible al quitar" (1665).

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => El eco de Galicia órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sud-Americanas, El regional diario de Lugo, El lucense diario católico de la tarde, Gaceta de GaliciaDiario de Santiago, La correspondencia gallega, Boletín Eclesiástico del Obispado de Tuy, El Heraldo Gallego...

Na Biblioteca Nacional de España: www.bne.es => La Reforma (Madrid), La Época (Madrid), El Heraldo de Madrid, El Día, Anuario del comercio, de la industria, de la magistratura y de la administración.

Ministerio de Cultura http://pares.mcu.es/ => La Semana Católica de Salamanca, Memorial cobrador de rentas do Convento de Vilavella (1699-1779), Expediente de comprobación de bienes, rentas y cargas de la feligresía de Villavieja de Redondela (Mos, Tuy), efectuado por decreto de diciembre de 1760 para el establecimiento de la Única Contribución.

Anotacións de Martina Figueroa Senra esposa de Manuel Otero Lago (Sacristán das Monxas do Convento de Vilavella).

Censo de actividades do partido de Redondela: 1905, 1910 e 1925. Publicado en todocoleccion.net

La Voz de Galicia.

http://www.lavozdegalicia.es/hemeroteca/

Arquivo Deputación de Pontevedra: atopo.depo.gal > Contas municipais. Concello de Redondela (1835-1840)), 1792-Novo arranxo e establecemento dos Reais Plantíos e Devesas nos pobos das xurisdicións de Redondela, Vilavella, Saxamonde e Cedeira.), Libro de amillaramento da contribución rústica e pecuaria. Cedeira. Tomo I (1948), Redención de censo ás monxas de Redondela (1812)

Jacinto Sarmiento de Valladares y Zamudio (Saxamonde (Redondela) ¿? /Madrid, 1727)

 

Fillo de Juan Antonio Sarmiento de Valladares (de Zamudio) (Saxamonde-Redondela)

e de Constanza Luisa Sarmiento de Valladares (Vigo).

Señor de San Román de Saxamonde. O 19-3-1665 nomeado I Conde de San Román. O 29 de decembro de 1692 iniciáronse as Probas para ser Oficial do Santo Oficio da Inquisición. En 1705 nomeado Ministro do Consejo de Italia, organismo que atendía os asuntos italianos para a monarquía española dos Austrias, cargo no que se mantivo ata a disolución de dito organismo en 1719. Era dono da Casa da Torre en Redondela, polo que no s. XVII era coñecida como Casa do Conde de San Román. Casado con María Sarmiento Sotomayor.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Familiares y Oficiales del Santo Oficio de la Inquisición y sus Genealogías. Amado Ricón Viruleg. Grandes Fiestas de la Coca. Redondela 1968. Comisión de fiestas de la Coca.

www.senado.es

wikipedia-Condado de San Román

Faro de Vigo: El pazo de San Román volverá a salir a subasta a menor precio al ...

www.farodevigo.es/portada-pontevedra/2013/03/...san-roman.../770968.html

La Cueva de Zaratustra. Taller de J. A. Durán (ED) www.tallerediciones.com Varios artigos.

 

 

A Lenda do Cura Viaxeiro

 

Na obra “Galicia” de Manuel Murguía recóllense varias lendas, entre as que imos a transcribir unha que cita a un cura de Redondela que foi quen de viaxar de Roma a Redondela nunha soa noite:

“Pedro por su gran saber fué llamado el N i g r o m á n t i c o ... Otras fueron sin embargo las causas como se deja indicado, mas no se ha de callar que la fama de nigromántico llegó en la tradición hasta el siglo XVI, pues en el Episcopologio de Amaro González se lee respecto de este prelado: « Dicen que fué á Roma y vino, en una noche de Navidad, sobre ciertas liciones que eran obligados á cantar aquella noche un beneficiado ó dignidad de Santiago en Roma : ut multi ayunt.»

Es la misma leyenda que se cuenta de san Isidoro. Dícese que, deseando el papa san Gregorio conocer al ilustre sabio español, partió éste á Roma, mientras se cantaban en el coro de Sevilla los maitines de Navidad, y después de hablar con el Sumo Pontífice, volvió á tiempo de entonar laúdes con los clérigos de su iglesia. La diferencia está en que lo que en san Isidoro se tiene como milagro, en nuestro obispo se mira como una prueba de su poder mágico.

En Galicia se conoce otro caso de igual viaje, en aquel abad de Redondela, Juan Méndez de Silva (siglo xvi), que fué transportado de Roma á Redondela en una noche, dejándole al pie de un alcornoque. El árbol no es de los que más debían halagar la vanidad científica del buen Juan Méndez, de manera que la antigua leyenda parece aplicada irónicamente á este último, quien, sin duda alguna, no tenía mucho de la sabiduría de san Isidoro ni del arzobispo compostelano, que fué uno de los hombres, por su saber, más ilustres que tuvo su tiempo”.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Galicia. Murguía, Manuel, 1833-1923.

Cousas de Curas (1885-1915)

 

1936. Cura de Redondela. Recorte de foto.

 

        No período comprendido entre finais do século XIX e principios do XX, atopamos varias noticias referentes a os curas de Redondela que non deixan de ter a súa gracia.

        Dous tiran especialmente a matar. Serían publicados en 1885 en El Motín, xornal madrileño que debía ser tremendamente anticlerical, tendo en conta estas publicacións:

Regresaba o párroco de Redondela de administrar o Viático a un enfermo, cando divisou na
rúa a unha moza falando co seu noivo, a cal, xa sexa por distracción, ou por levar un balde de auga na cabeza ou porque non lle deu a gana, non se axeonllou ao pasar o corvo. Nada dixo este en aquel instante, mais en canto chegou á igrexa subiu ao púlpito e puxo á aludida como "chupa de dómine" excitando aos fieis contra ela. E como algúns destes supoñían que aquela rabia puidese moi ben explicarse por certos desaires que a moza en cuestión fíxolle noutro tempo, non produciu a "filípica" o efecto desexado. Valese máis que esa energúmena cascuda obrase recatadamente coa súa ama, sobriña, criada ou o que sexa, e se adicara a socorrer enfermos ou aliviar pobres ás horas que perde no teatro.

E din que dixo o "presbiteroide" José, nunha novena que celebraba en Santa Mariña (Redondela): «Hoxe é o último dia que vos digo a novena, pois onte dixestes que estaba bébedo; e así, xa que estou bébedo, buscade outro que volo faga peor, digo mellor.» Non sabia que este cura se emborrachaba; pero cando el o confesa...

        Poucos anos despois, en 1892, un suceso foi cuberto por numerosos xornais da época.

O cura de Vilavella negoulle sepultura a un morto e dous días despois o corpo continuaba sen enterrar. Tratábase do inspector de ferrocarril José Barral. Nun primeiro momento os medios máis progresistas aludiron a motivacións políticas ao tomar esta medida tan radical: “o finado era antigo servidor dos Marqueses de la Vega de Armijo, e fora durante moitos anos cocheiro da casa”. O Marqués, Antonio Aguilar y Correa, era propietario do Castelo de Soutomaior e durante cinco décadas un destacado político do Partido Liberal, ostentando en varias ocasión a presidencia do Congreso.

        Para saír ao paso destas acusacións, e ante os enfrontamentos da familia do finado e o sacerdote, tivo que terzar o Bispo, que asumiu que fora el quen lle ordenara ao párroco: “...que oficiase á autoridade civil para que esta se fixese cargo do cadáver, e non permitira que fora enterrado no cemiterio católico o que renegou en vida toda clase de relacións coa igrexa, nin cuidou de cumprir os deberes máis elementais do cristianismo.” Esta decisión baseábase en que: “...hai catorce anos que non confesaba nin comulgaba nin asistía a misa os días de precepto. A estes motivos, abondos por si sós, unha vez que non deu o aludido sinal de arrepentimento,para a grave determinación do revendísimo Prelado, engadiuse que o morto opúxose durante anos, e ata no derradeiro, a que o párroco penetrara na súa casa a cumprir coa piadosa práctica da Bendición Pascual e sempre amosou manifesto noxo aos Sacramentos da Igrexa, como proba o feito de ter un fillo 3 anos e sen bautizar, permitindo, ao fin, que o seu fillo recibira o Santo Bautismo, non pola fe no Sacramento, se non por condescendencia coas persoas que llo rogaron. ”.

        A toda esta vida pouco contemplativa engadíase o agravante de que tampouco amosara arrepentimento na enfermidade que o levou á morte: “... ningún aviso se deu ao Ecónomo, nin deste se solicitou auxilio espiritual algún para o moribundo. Cando o encargado da parroquia tivo noticia do falecemento foi ás nove da mañá por conduto do médico sr. Queimaliños”.

        Os curas tampouco eran os culpables de todo e tiñan os seus propios problemas:

“... o cura párroco de Redondela negouse a celebrar a función do día da Concepción si o Concello non lle pagaba tres mil e pico reais que viña debendo dende Semana Santa. O alcalde ante esta ameaza e por temor ao escándalo pagou a débeda”. (1891)

        Outra ameaza que sufrían era os intentos de furtos e timos:

“Damos a voz de alerta aos señores Párrocos, Coadxutores, Ecónomos e demais encargados de igrexas, ermidas..., porque sabemos que por estes arredores anda certo paxaro que se chama dorador de obxectos de culto, e que roubou a un párroco un cáliz de prata co pretexto indicado. O individuo en cuestión para sorprender mellor, exhibe certificados de párrocos (non deste bispado) onde consta que é de todo proveito. Non se deixen enganar”. (1893)

“Foi detido en Redondela José Casqueiro Amoedo, veciño de Calvos, en Fornelos como autor de estafa de diñeiro ao presbítero da parroquia de Reboreda, Manuel Fernández, e ao abade da mesma parroquia Manuel Ucha”. (1915)

        Por sorte para eles sempre podían recorrer á xustiza:

“Por blasfemar ao paso dunha procesión foi denunciado ao xulgado municipal de Redondela, o cocheiro Antonio Sande”. (1908)

        O malo é que non sempre estaba do seu lado:

“Sentenza absolutoria na causa contra Manuel Casal, de Redondela, por inxurias contra o cura de Trasmañó”. (1912)

        Pobriños os nosos curas, que mal o pasaban naqueles tempos! (Modo ironía) Non é de estrañar que a algún se lle levantara o sentido:

“O cura de Redondela, Juan Álvarez, deulle unha labazada en público ao ancián José Angulo, promovéndose por tal motivo un forte escándalo. No medio de gran tumulto, o pobo pedía a detención do cura, tendo que intervir a garda civil. Témense novos disturbios”. (1913)

Autor: J. Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Na Biblioteca Nacional de España: www.bne.es => El Motín, La Justicia (Madrid), El Siglo futuro

La Voz de Galicia

En Galiciana-Biblioteca Digital de Galicia. Xunta de Galicia: http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => Gaceta de Galicia, El Lucense, La Voz del Pueblo, El Diario de Pontevedra, La correspondencia gallega, El Correo de Galicia

 

Manuel Muíños Amoedo (Vilavella, 1966)

 

Manuel Muíños-La Gaceta de Salamanca

Relixioso.

Ordenado sacerdote en 1995, ten atendido varias parroquias da provincia de Salamanca. Preocupado por como na súa adolescencia a droga facía estragos na súa xeración formouse no tratamento das adiccións na Escuela Nacional de Proyecto Hombre e na Universidad Complutense. Creou Proyecto Hombre Salamanca en 2001 xunto á Fundación Alcándara da que é director xerente. Esta asociación é un referente en Salamanca no tratamento das adiccións. A súa finalidade é a rehabilitación pero tamén proporcionar recursos para unha reintegración na sociedade a través da Casa de Reinserción. En Redondela organiza xornadas de convivencia. En 2022 é nomeado Fillo Adoptivo de Salamanca pola súa entrega aos máis necesitados, especialmente ás persoas afectadas por adiccións.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

La Gaceta de Salamanca

El Español

El Norte de Castilla

 

Pedro Couñago Couñago (¿?/Reboreda, 5-5-1890)

 

Capela de Santo Paio. Foto: J. Migueles

Estudou Dereito na Universidade de Santiago (daquela Colegio mayor de Fonseca), sendo bibliotecario, secretario e reitor de dita universidade cara a 1840. Xuíz en Tabeirós e Pontecaldelas. Casou cunha irmá de Juan Manuel Pereira. Despois do falecemento da súa esposa ordénase crego e é presentado como párroco de Reboreda polo seu cuñado. Estaría á fronte da parroquia máis de 30 anos, ata o seu falecemento en 1891, aos 81 anos de idade. A devoción da súa nai mandou construír a capela de Santo Paio en Reboreda.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

En Galiciana-Biblioteca Digital de Galicia. Xunta de Galicia: http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es=> Boletín Eclesiástico del Obispado de Tuy, 1864 Carta pastoral

Galicia histórica: Estudios. Edicións do Cerne, 1901

Historia del Colegio de Fonseca. Antonio Fraguas y Fraguas. Instituto P. Sarmiento de estudios gallegos (C. S. de I. C.), 1956

Reboreda. Parroquias de Redondela. Carlos Rodríguez. SNL de Redondela.

Faro de Vigo

Avelino Bouzón Gallego

 

Avelino Bouzón. Foto: Marta G. Brea-Faro de Vigo

 Arquiveiro da Catedral de Tui. Nado en Ventosela en 1946.

        Ordenouse sacerdote na igrexa de Santiago de Redondela en 1971, sendo o seu primeiro destino Santa Clara, en Barreiro (Vigo). En 1983 trasladouse a Roma para estudar arquivística e biblioteconomía na Scuola Archivística Vaticana. En 2021, aos seus 75 anos, cumpriu 50 de sacerdocio, levando 18 á fronte de San Bartolomé de Tui. Compaxina a atención da súa parroquia co cargo de Arquiveiro do Arquivo Diocesano de Tui, que foi creado en 1974 nutríndose coa documentación das igrexas do bispado. No 2002 publicou "Iglesias de Santiago de Compostela y Tuy-Vigo". Avoga pola dixitalización do arquivo e lamenta o atraso de Galicia neste eido.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Diario Luso-Galaico

La Voz de Galicia

De cando varias rúas de Redondela eran atendidas polo párroco de Reboreda.

 

Redondela. Debuxo de Castor Míguez, 1890.

        En 1890 varias rúas do centro urbano de Redondela denuncian ao Bispo de Tui que eran atendidas polo cura de Santa María de Reboreda e solicitaban a súa agregación á parroquia de Redondela: “...esta última parroquia dispone a la vez dentro del casco de la población de Redondela del trozo de casas y calles señaladas con tinta carmín, designadas por las calles de Alfonso XII, calle del Rivero y manzana derecha entrando de Oriente a Occidente de la calle del Bal con númº12 y propiedade de D. José Comesaña hasta el nº 23 en que termina”. Serían as actuais Alfonso XII, Reveriano Soutullo e parte do lado dereito da rúa Isidoro Queimaliños.

A Rúa do Medio.

Esta última rúa citada, ao ter nunha marxe casas de Reboreda e na outra de Redondela pasou a chamarse popularmente Rúa do Medio.

¿Por que hoxe en día se lle chame Rúa do Medio á R. Reveriano Soutullo e non á R. Isidoro Queimaliños? O motivo podería ser que a Rúa Isidoro Queimaliños foi nomeada Rúa Reveriano Soutullo durante a II República. Cando en 1960 lle deron o nome de Reveriano Soutullo á Rúa do Ribeiro, esta pasou a ser coñecida popularmente como Rúa do Medio.

Orixe do conflito.

¿En que momento estas rúas pasaron a pertencer ao cura de Reboreda?

Xa en 1890 os veciño das Rúas Ribeiro e Val non o lembraban: “... privilegio que a nada obedece y cuyo origen es desconocido. Consta no obstante, segun se dice, de un pleito habido sobre el derecho de patronato de esta parroquia”. Pola outra banda, os veciños da Alfonso XII danos algún dato máis: “en el pleito habido con su Majestad el Rey en el siglo 16 ó 17 que el Parroco de Reboreda entiende su jurisdición a una calle y parte de otra de la dicha Villa, sin especificar su nombre, ni el motivo de su privilegio”.

Alejandro Martínez comentou que lle soa ter lido que foi porque o párroco de Redondela desatendeu estas rúas durante unha peste e os veciños enoxados solicitaron ser asistidos polo cura de Reboreda. Sexa como fora atopei o nome de Rúa do Medio nun texto de 1605, o que nos indica que o troco de parroquia debeu acontecer cando menos no século XVI ou nos primeiros anos do XVII.

Redondela e ao lonxe a igrexa de Reboreda, 1909. Postal: Hauser y Menet

Rúas Ribeiro e Val (actuais Reveriano Soutullo e Isidoro Queimaliños)

Os veciños das rúas Ribeiro e Val deixan clara a situación do servizo relixioso que están a recibir: “el Parroco de Revoreda egerce su cargo pastoral sobre los referidos vecinos, y a el se les obliga siempre recurrir en esta materia, y solamente de la parroquial de esta villa se le facilita el sagrado viaticio y Extremauncion para que el mismo pueda administrarlos a los mencionados vecinos, debiendo sepultarse y enterrarse en esta de Redondela, repartiendo entre ambos parrocos los derechos, que por este concepto se perciben”.

Na defensa das súas pretensións alegan a localización no centro urbano da vila: “Dichas calles se hallan enclavadas en el centro de esta de Redondela de tal manera que no puede pasarse a ellos sin pisar y atravesar calles y territorio de esta villa.”; estando moi lonxe da igrexa de Reboreda: “ hallandose la parroquial de Revoreda cerca de tres cuartos de hora de camino para llegar a las calles referidas; motivo por lo cual se les causa una verdadera molestia, y se ofrece infinidad de obstaculos para el servicio espiritual de estos vecinos; por eso vienen ya de muy antiguo clamando para que desaparezcan esta anomalia.”

A continuación enumeran os perxuicios que lles supón esta situación: “mal tiempo, y que este dura muchas veces a dos y tres meses, en virtud del cual se ponen intransitables los caminos hasta el termino de solo a caballo poder andar. Obligar pues a que los vecinos de estas calles tengan que caminar cerca de tres cuartos de hora en estas circunstancias, que acontencen en la mayor parte del año, para llevar a la parroquial de Reboreda a unas tiernas criaturas, a fin de ser bautizadas, esto es insoportable a un padre que ve esponer a sus hijos sino a la muerte; al menos a una enfermedad segura que le espone a fallecer. Y no es menos penoso y molesto el tener que emplear hora y medio de camino, a fin de que pueda el referido parroco administrar los ultimos sacramentos a los pobres enfermos, cuando no se tiene el desconsuelo de verles fallecer sin poder reconciliar sus almas con su Hacedor.”

Rúa Alfonso XII

Os veciños da Rúa Alfonso XII alegan que as súas casas son de nova construción e que nunca deberon ser atendidos polo cura de Reboreda: “de ninguna manera debe atenderse a esta calle nueva, casas construidas sobre terrenos distintos de aquellas y en su mayoria en terrenos de aprovechamiento de las marismas que datan las dos primeras del año de 1869, y las mas del 79 hasta la fecha, siendo por lo tanto un abuso del párroco de Reboreda el apropiarse de mas vecinos que los que ya poseia. Sin duda alguna dio lugar a esta intrusion al hallarse esta calle enfrente de las de su jurisdición y haber sido uno de estos antiguos vecinos el primero que edificó y allí se haya trasladado a vivir, y que por evitar enojosas cuestiones y por deferencia permitió al principio percibiese los derechos pascuales; y por otra parte como en un principio hasta hace diez años los vecinos han sido solamente dos o tres, y esta Villa desde dicha fecha fue regentada por Economos hasta el año de 1880 nadie ha hecho reclamación alguna y así se fue introduciendo este abuso con perjuicio del bien espiritual de los fieles”.

Como os veciños das outras rúas afectadas denuncian a situación que levan séculos sufrindo: “que les es demasiado perjudicial tener que andar cerca de tres cuartos de hora, la mayor parte del año con mal tiempo y caminos intransitables, a fin de que las tiernas criaturas puedan ser bautizadas, esponiendolas con tal motivo a la muerte o enfermedad segura; y no es menos graboso el emplear hora y media para que pueda llegar a tiempo el Parroco a administrar los ultimos sacramentos a los pobres enfermos, careciendo la mayor parte de las veces de los ausilios en los ultimos momentos”.

Rúa Alfonso XII anos 20-30 Colección Thomas. IEFC (Instituto de Estudios Fotográficos de Cataluña).

 

Trámites

Por mandado do Bispo de Tui con data de 19 de xullo de 1890 ínstase ao Alcipreste de Redondela, daquela o Abade Párroco de Cedeira, para que con dous párrocos ou sacerdotes estude la agregación de Reboreda a Redondela consultando a un e outro párroco e ao patrono da de Reboreda.

O párroco de Cedeira, Francisco Bernardez, informa o 23 de agosto de que elixiu para esta labor aos párrocos de Saxamonde e Cesantes, Ricardo Sampedro e José Dávila. O cura de Saxamonde era irmán do avogado Casto Sampedro Folgar. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/sampedro-folgar-casto-antonio-redondela.html )

A primeira reunión será co patrono de Reboreda, que non é outro que o afamado político Juan Manuel Pereira (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/pereira-de-castro-juan-manuel-reboreda.html ): “me he apersonado al Escmo. Patrono D. Juan Manuel Pereira, el cual manifestó hallar muy justa y razonable la pretensión de los esponentes manifestando su conformidad en ello.” Nas entrevistas mantidas cos párrocos de Reboreda e Redondela, os dous amosáronse tamén dacordo

Juan Manuel Pereira. Foto: José Suárez, 1869. BNE

Resolución

O 5 de setembro de 1890 o Bispo de Tui resolve: “la desmenbración de la de Reboreda de la parte de las calles mencionadas y su agregación a la de Redondela, fijándose como limite entre ambas la antigua línea que partiendo del crucero llamado del Carrascal sigue en una amplitud de ciento cuarenta y ocho metros y cuarenta centímetros por la propiedad de los herederos del Presbítero Prudencio Molinos y D. Manuel Valenzuela Vieites, lugar del Espiritusanto, y bajo un angulo obtuso de ciento cincuenta grados dieciocho minutos continua la división por entre casa y casa de D. Pedro Fontenla y D. Juan Esteiro, hasta los bajos molinos harineros del río principal de dicha villa, sirviendo luego de límite divisorio la configuración o alveo de la expresada corriente o río, que desemboca en la Ría de Redondela”.

O cruceiro do Carrascal, hoxe desaparecido, era o histórico límite entre Redondela, Reboreda e Cesantes. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/cruceiros-desaparecidos.html ). Os muíños aos que fai referencia son os que estaban no coñecido como Barrio dos Muíños. A nos chegaron os nomes dos muíños de Pájaro Pinto, Domitila e Filomena, dos que tan só se conserva parte do de Domitila. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/muinos.html )

O Bispo remata ordenando que se realice pública lectura do seu ditame nas igrexas de Santa María de Reboreda e de Santiago de Redondela: “Espidase testimonio este auto a ambos Párrocos, para que lo lean al ofertorio de la Misa popular levantando a continuacion acta por ante Notario”.

A orde sería acatada o 15 de setembro na igrexa de Redondela. O párroco, Bernardino Couñago Besada, leu ante os asistentes á misa a certificación, polo secretario da Diocese de Tui, da disgregación de Reboreda das Rúas Alfonso XII, Riveiro e metade do Val e a súa agregación a Redondela. Levanta acta deste feito o notario eclesiástico da diocese de Tui e veciño de Redondela, Salvador Luis Barros Pereira, actuando como testemuñas José Benito Rodriguez Arango, licenciado en Dereito e Fiscal Municipal, e os médicos Isidoro Queimaliños Queimaliños e Manuel Amoedo Acuña.

Á semana seguinte, faría o propio o cura ecónomo de Santa María de Reboreda, José Moreira, asistindo nesta ocasión como testemiñas: o presbítero Manuel Fernández Presa e os labradores e veciños de Reboreda, Jose Mario Rivas Miguez e Roque Ramos Piedras.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Deslinde parroquial de Santa María de Reboreda-Santiago de Redondela. Perito Agrónomo Industrial, Castor Míguez. 1890. Arquivo Alejandro Martínez Adán.

Anecdotario Redondelán. Rueiro de Redondela: https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/toponimia-rueiro-de-redondela.html

O Convento de Agrelo

 

Vista do edificio principal do Convento de Agrelo. Google Maps

Para comezar a falar do Convento de Agrelo temos que comezar por algúns feitos acontecidos na illa de San Simón. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/a-illa-de-san-simon.html ) A primeira igrexa levantada na illa baixo a advocación de San Simón sería construída no século XII polos Caballeros Templarios, orde de monxes guerreiros que naqueles tempos tamén posuían Vilavella. Trala disolución da orde o 22 de marzo de 1312 a Illa e Vilavella pasan a mans da Coroa.

Daremos aquí un salto no tempo para centrarnos no que realmente nos interesa que é a chegada dos pacualinos á Illa de San Simón. Sería en 1517 cando o franciscano andaluz Fr. Juan Pascual, fundador dos Padres Pascualinos Recoletos de San José, crea o cenobio Custodia de los Pascualinos de San Simón, aproveitando a antiga igrexa dos Templarios. Os ataques na Ría de Vigo do corsario inglés Francis Drake, en 1585 e 1589, provocan que os pascualinos abandonen a illa.

Pouco despois, concretamente en 1596, outra comunidade relixiosa, os monxes beneditinos de San Juan de Poio foxen da peste bubónica e instálanse na illa de San Antón. Cinco anos máis tarde os pascualinos reclaman os seus dereitos sobre á Illa de San Simón volvendo a establecerse nela, polo que os beneditinos vense na obriga de marchar.

Os pascualinos permanecen máis de cen anos na illa ata que en 1702 ten lugar a Batalla de Rande, que remata coa vitoria da flota anglo-holandesa sobre a franco-española, sendo a illa saqueada. A estes sucesos sucederanlle numerosas invasións polo que a orde franciscana obtén licenza para abandonar a illa no 1724. A idea é construír un novo convento menos exposto aos espolios e o lugar elixido será o de Agrelo en Cesantes, doado polo duque de Soutomaior. O nome que se lle deu sería o de Convento de San Antonio de Vista Real de Agrelo e o traslado realizouse a finais do ano 1746. Nada ten que ver este convento co Pazo de Agrelo localizado a unha certa distancia (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/pazos.html). Na descrición das novas instalación cóntase que dispón de capela, granxa, cemiterio, horta e unha importante captación de auga cunha galería de 200 metros. En 1768 a congregación estaba formada por arredor de 30 monxes.

Este convento sería atacado polos franceses entre o 12 e o 14 de abril de 1809. O exército de 2.000 homes comandado polo xeneral Macunne saíra se Santiago para auxiliar ás tropas francesas sitiadas en Tui. Ao seu paso prenderían fogo a numerosas casas de Redondela cos anciáns e enfermos que non puideran fuxir no seu interior. No convento de Agrelo matarían a tres monxes e ao lego do convento, Fr. Jacinto Alfaya, de 81 anos.

A pesares destes feitos os relixiosos continuarían no Convento de Agrelo ata a exclaustración da orde franciscana en 1836, motivada pola desamortización de Mendizábal. 

 A partires deste momento non sabemos que foi do convento. Supoñemos que pasaría a mans privadas e adicaríase á explotación agrícola. Os primeiros datos que atopo nos leva a un anuncio de venta de viño en 1919 e, a referencias a mediados dos anos 20, cando os terreos do convento son aproveitados para a cría de porcos e plantacións de legumes e árbores froiteiros, principalmente pereiras e viñas, ademais de prados e unha parte a monte con eucaliptos e piñeiros. Apúntanme que tamén se plantou tabaco, pero non puiden confirmar este punto e pode que sexa un erro relacionado cun suceso que veremos máis adiante.

Anuncio 1919

Nesta época é propiedade de Serafín Reboredo Blanco. Propietario da tenda “Al buen gusto”, que debía ser continuación doutra que tivera co seu fillo chamada “El Siglo XX”. Xunto con Francisco Crespo Rivas, propietario do xornal El Pueblo. Tamén foi redactor de “La Opinión” e administrador de Consumos. En 1926 poría a finca en venta.

 

Nas seguintes décadas seguiría empregándose como granxa de porcos e explotación agrícola. Por referencias orais sabemos que a principios dos anos 40 o caseiro, don Jesús, e a súa esposa, dona Maria, que vivían sós na granxa porque non tiñan fillos, saían todos os días co carro de cabalo a Vigo a recoller lavadura para os porcos e sacos de pan reseso. Os nenos os perseguían á volta pero nunca lles daban nin un chusco co que matar a fame daqueles anos. Cando algún xornaleiro era sorprendido comendo froita da finca, aínda que estivera no chan e fora para os porcos, recibía uns vareazos.

En xaneiro de 1960 o Convento de Agrelo saltaría aos xornais pola incautación por parte da Garda Civil de Vigo dos seguintes artigos de contrabando: 365 caixas (182.500 paquetes) de tabaco rubio de diferentes marcas, 208 despertadores e de mesa, 55 transistores e 140 pilas, 120 camisas de nailon para home e 36 pistóns con camisa para coche. O valor da mercancía, cun peso de 5.640 quilos, superaba os dous millóns de pesetas. Daquela o dono da finca, que pasaría a disposición xudicial, era coñecido como don Joaquín, e tamén era propietario do Sete Torres, en Teis, e do Hotel Alameda e o garaxe Militon, na praza Compostela, Vigo.

          Pouco despois, a propiedade é adquirida por José Fernández, fundador entre outras empresas de Pescanova en Chapela e Zeltia en Porriño, que a converte en granxa porcina. Xunto ao enxeñeiro agrónomo Carlos del Río, en 1969, introduce o kiwi en Galicia plantando os primeiros cen exemplares nunha pequena finca en Gondomar. Pouco despois tamén se plantaría kiwi en Agrelo. Chamada orixinalmente Yang Tao (froita do Río Tang), recibiría o nome de kiwi cando foi introducida en Nova Zelanda, pola súa semellanza coa ave orixinaria daquel país. A publicación de Carlos del Río do libro Kiwi, el fruto del futuro, provocou unha revolución na agricultura galega.

         O seguinte propietario da finca sería Eulogio Gómez Franqueira, de Coren (Cooperativas Orensanas), que ampliaría a produción do kiwi. Xa en 1982, na parcela de dúas hectáreas e media en Agrelo colleita un total de 31.000 quilos. A apertura do mercado abriu a posibilidade a plantar o kiwi noutras vilas. 

Parte da propiedade do Convento de Agrelo na actualidade Foto: Antonio M. Verdeal

 

           En 1985 celebraríanse as primeiras xornadas sobre o kiwi en Vigo, organizadas pola Consellería de Agricultura, Pesca e Alimentación, a través da axencia de Extensión Agraria de Redondela, e a Deputación de Pontevedra. Todos os actos terían lugar no Centro Cultural da Caixa de Aforros de Vigo que, xunto coas entidades anteriores, patrocinaba o certame. Apostábase así abertamente pola alta rendibilidade desta nova froita fronte ás tradicionais plantacións de minifundio de millo, patacas...

Nesta época a finca de Agrelo pasa a mans de Antonio Escuredo, propietario de Frigolouro, que seguiría mantendo a granxa porcina e apostando fortemente pola produción de kiwi.

Un informe da revista «Coren» de 1987 considera que "a colleita de kiwi de 1986 foi a mellor do século". Neste artigo recóllese que "tan só nas cinco hectáreas que posúe Frigolouro en Redondela cultiváronse máis de 92.000 quilogramos, triplicándose a produción de 1985".

Na actualidade (2020) o edificio do convento apesares das numerosas reformas sufridas ao longo dos anos mantén a súa estrutura, sendo empregado pola escola hípica La Muralla. (42.296506, -8.599159)

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Aportes Antonio M. Verdeal, Xosé Couñago, Susana Ricón, Manuel Seijas e Carlos Couñago.

As Illas de San Simón. Aproximación á súa historia. J. A. Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia.1999.

Apuntamentos sobre o mosteiro de Vilavella (Redondela): Amado González Cardama. Separata de estudios provinciais Nº15/2000 – ISSN: 0211-5530

Catastro de Ensenada de 1752

1840 Descripción topográfico-histórica de la ciudad de Vigo, su ria y alrededores

1768 España sagrada theatro geographico

Historia de Vigo y su comarca. José de Santiago y Gómez.

1809 Proezas del pueblo gallego. La muerte no fue su final. Celestino Viéitez

1809 Proezas del pueblo gallego. Orgullo, gloria y honor. Campaña napoleónica en Galicia. Celestino Viéitez.

Orgullo, gloria y honor. La provincia de Pontevedra en la guerra de la independencia. Celestino Viéitez

USC>Clero>Mitra1758> Mayordomía de Redondela>Páx. 56

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es =>

El Pueblo Gallego, La Noche...

La Voz de Galicia