A Virxe das Angustias da Capela de Santa Mariña e a Virxe do Carme de Cesantes.

 

 

Altar maior da Capela de Santa Mariña. Foto cedida por Xosé Couñago

En todas as igrexas e capelas hai imaxes de virxes e santos, pero non sempre é sinxelo saber a súa procedencia e o seu autor. A mellor forma de investigar sería consultar os libros de fábrica de cada parroquia ata atopar o rexistro da chegada da imaxe. Un traballo inxente que quizais nun futuro a dixitalización de documentos nos facilite. Pero ás veces, as casualidades fan que descubras vinculacións entre imaxes tan dispares como son a Virxe das Angustias da Capela de Santa Mariña e a Virxe do Carme da Igrexa de Cesantes.

A imaxe da Virxe das Angustias da Capela de Santa Mariña

Entre as buscas que realizo atopei unha estampa da Virxe das Angustias na que se pode ler: “Ramón Núñez. Catedralicio de Modelado de la Escuela Especial de Artes e Industrias”. Trátase de Ramón Núñez Fernández que exerceu dito cargo como mestre da Universidade de Santiago entre 1894 e 1910. Este dato xa nos ofrece unha datación aproximada da chegada da imaxe a Redondela.

Estampa da Virxe das Angustias. todocoleccion.net

A Virxe do Carme de Cesantes.

Na base desta virxe podemos ler nunha chapa:

Párroco: D. José Dávila

Donante y propietario: D. Juan Castro Lago

Camareras: Dª Dolores Lago V. De Castro

Dª Ana C. de Castro

Año de 1902.

Base da Virxe do Carme. Foto cedida por Jose Antonio Martinez Fdez

           O cura era José Dávila Albán quen exerceu en Cesantes desde decembro de 1880 ata o seu falecemento a finais de 1917. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/10/curas.html ). O doante sería Juan Castro Lago, caixeiro da casa consignataria da Mala Real Inglesa, e as camareiras a súa nai, Maximina Dolores Lago Cobián, quen exercera de mestra en Redondela (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/mestres-as-ata-mediados-do-s-xx-l.html), e a súa dona Ana Carrasco. Era unha familia moi coñecida en Redondela porque o seu irmán, Casto Castro Lago, era secretario do xulgado (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/escribanos-escribano-de-actuaciones.html) e a súa irmá, María Castro Lago, era directora da escola de nenas de Redondela (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/mestres-as-ata-mediados-do-s-xx-l.html).

          Segundo recolleu José Antonio Martínez Fernández da súa tía Muchita: “...a Santa (Virxe do Carme de Cesantes) foi doada por unha tal Dña. Ana cando Sña. Josefa a Valdiña llle comprou unha propiedade (onde imparte clase Elena a do Porco diante do que fora o campo de fútbol do Arenas)...”.

 

Virxe do Carme. Foto cedida por Xosé Couñago

 

En canto a autoría da imaxe unha nova do xornal La Idea de outubro de 1902 danos a resposta:

Si el 25 del actual llega a este pueblo la imagen de la Virgen del Carmen que nuestro querido amigo D. Juan Castro Lago encargo al escultor Sr. Nuñez de Santiago, se celebrara. el domingo proximo en la iglesia de Cesantes la bendicion de dicha imagen cantandose misa, solemne y saliendo luego la procesion. Dichos cultos revistaran toda la magnificencia y solemnidad posibles.

Es de esperar que a tal funcion religiosa asistan numerosos fieles de este pueblo.

Queda claro así que o autor da imaxe da Virxe do Carme é Ramón Núñez Fernández, o mesmo escultor que realizou a Virxe das Angustias da Capela de Santa Mariña.

Noutra nova recóllense os festexos que se realizaron con motivo da chegada do santo:

Como digimos se celebró en Cesantes, el 26 del más próximo pasado, la función religiosa que nuestro querido amigo D; Juan Castro Lago costeó en honor de la. Virgen del Cármen. Se dijo en aquella parroquial misa cantada, estando la parte musical á cargo de D. Generoso Muiños,

saliendo después la procesión que recorrió. el trayecto acostumbrado.

La vara del estandarte la conducía. D. Juan Castro y los cordones eran recogidos por el alcalde D. Avelino Giraldez y el médico D. Isidoro Queimaliños. Lo más notable y saliente en esta festividad, aparte de los cultos celebrados que resultaron expléndidos, es la belleza de la nueva imágen que es una verdadera obra de mérito, tanto apreciandola en conjunto como minuciosamente, y honra á los talleres del Sr. Nuñez de Santiago, donde todas las personas que la han visto hicieron verdaderos elogios de su escultura y personalmente oyó por ello el Sr.. Nuñez sinceras y justisimas Felicitaciones.

Orgulloso también debe estar el Sr. Castro Lago, pues la imagen no deja nada que desear y seguramente habrá llenado todas sus aspiraciones.

Con motivo de la función que se celebraba y de la bendición de la nueva imagen, obsequió el Sr. Castro con un suculento almuerzo a varios amigos, entre los que se hallaban su señora madre y esposa y los señores abad de Cesantes, Redondela y Reboreda, el coadjutor de la primera parroquia nombrada, D. Manuel Pérez Alban, D. juan_ Castro Lago, D. Isidoro Queimaliños, D. Avelino Giraldez, D. Casto Castro, D. Ramon Nuñez, D. juvencio Rodriguez Parrado, D. Generoso Muiños D. josé Borines Sobrino, D. Ramon Muiños, D. Tomás Lago Garrido y el director de este semanario D. BuenhijoPérez Sobrino; quienes han agradecido muchísimo tal deferencia.

Por la tarde la música tocó algunos números á cuyos acordes bailó la juventud de esta villa y de la_ parroquia citada; y á la puesta del sol se condujo á este pueblo, ,procesiónalmente la nueva Virgen del Cármen hasta la casa de la camarera D“. Dolores Lago. ¡

Antes de terminar estas" lineas cúmplenos hacer presente y ensalzar los sentimientos religiosos de nuestro amigo D. juan Castro quien siguiendo la tradicion de su familia conserva

especial devoción á la Santísima Virgen del Carmen.

Ramón Núñez era natural de Cádiz, formándose en Zamora, con Ramón Álvarez, e Madrid, con Juan Samsó. Algunha das obras realizadas durante a súa estadía en Santiago serían: as figuras da fachada da Facultade de Xeografía e Historia, as virtudes teologais do tímpano da fachada do Mosteiro Mercedario de Conxo (Hospital Psiquiátrico), figuras das Virtudes nos sepulcros da capela da Comuñón na catedral, imaxes da Fe e a Esperanza, nos sepulcros dos arcebispos Bartolomé Rajoy e Lope de Mendoza tamén na catedral, o frontón da Facultade de Menciña e os bustos de Montero Ríos e Cervantes.

Ramón Núñez cara a 1894. La Opinión El Correo de Zamora

 

En 1908, recibe a medalla de prata da Exposición Hispano Francesa coa obra “Defensa del reducto del Pilar”.

En 1911 trasládase á Universidade de Valladolid onde ocupará a cátedra de modelado na Escuela de Bellas Artes, facultade da que foi director entre 1912 e 1924, e o cargo de Escultor Anatómico de la Facultad de Medicina. Remataría a súa carreira en Madrid entre 1931 e 1937.

Outras obras deste escultor serán: Sagrado Corazón de Jesús nas Torres da Catedral de Valladolid (1923), da igrexa parroquial de Fuentes de Béjar (1929) e de Puertollano, Ciudad Real (1930); Nuestra Señora de Lourdes, na Igrexa Parroquial de San Ildefonso, Valladolid (1917) e na fachada do Colegio de Nuestra Señora de Lourdes, Valladolid (1924); La Sentencia, “paso” procesional, Cofradía de la Vera Cruz, Zamora (1925); 1926.- Bustos dos doutores D. Luis Mercado e Daza Chacón nos xardíns da Facultad de Medicina de Valladolid (1926); Cristo Rey, para o Apostolado de la Oración, Igrexa do Sagrado Corazón de Jesús e San Ignacio de Loyola, Valladolid (1927); Cristo Yacente, Cofradía del Santo Sepulcro, Palencia (1927)...

 

Fachada da Facultade de Xeografía e Historia. Universidade de Santiago

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

O cemiterio dos Eidos da vila de Redondela. Xosé Manuel Moreira Docampo. Concello de Redondela, 2022.

Mestras de Redondela. 1900-1945. Ed. Asociación de Mulleres Xanela.

La Idea

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => La Correspondencia Gallega, El Pueblo Gallego, El Noticiero Gallego, El Diario de Pontevedra, El Ideal Gallego, Correo de Galicia, El Magisterio Gallego...

Aportes: José Antonio Martínez Fernández

ANDRES ORDAX, Salvador. Notas acerca del escultor Ramón Núñez Fernández, en Santiago de Compostela. Norva Arte Nº34 (2014).

El arte en Béjar. 1900-1950. Pablo Puente Aparicio. Centro de Estudios Bejaranos

file:///C:/Users/super/Downloads/Dialnet-ElArteEnBejar19001950-4645217.pdf

Cofradías Sacramentales, de Gloria y Devocionales en Valladolid. Francisco Javier Juárez Domínguez.

https://gloriasdevalladolid.blogspot.com/2012/02/el-escultor-ramon-nunez-fernandez.html

El Correo Gallego

https://www.elcorreogallego.es/opinion/2022/01/26/ramon-nunez-109735462.html

La Opinión de Zamora

https://www.laopiniondezamora.es/semana-santa/2021/04/01/monumental-huella-escultor-cristiano-ramon-46024065.html

NOTA: (Pendente de ler)

ANDRES ORDAX, Salvador. Monumentales virtudes teologales, del escultar Ramón Núñez, en el Hospital Modelo Psiquiátrico de Santiago de Compostela. Revista Abrente. Vol. 46. Año 2014. Páx. 333.

ANDRES ORDAX, Salvador. De Santa Cruz a lo más alto. Ramón Núñez F. Matheu, “el escultor de las alturas” (según F. Cossío). Universidad de Valladolid, 2020.

Casas destacadas en Cesantes

Casa das Cunchas. Foto: J. Migueles

A Casa das Cunchas

        No acceso ao Peiro de Cesantes. Chamada así polo emprego de cunchas de vieira na ornamentación da súa fachada. Por aportes orais sabemos que a primeira propietaria era a nai dun médico de Lugo e hoxe en día (2025), segue a pertencer á mesma familia.

 A Casa da Torre

        Casa desaparecida na estrada de Catapeixe da que queda constancia na toponimia, A Torre. Por aportes orais sabemos que deste lugar sacáronse moitas pedras. Esta casa tiña o escudo da familia Montenegro que hoxe se conserva nunha casa nas proximidades. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/escudos-e-brasons.html ) e que xa fora recollido por Casto Sampedro como “escudo de la Casa da Torre”. De momento a única referencia que atopei a este apelido en Cesantes sería Francisco Sanjurjo e Montenegro, como abade da freguesía de San Pedro de Cesantes en 1656

O escudo xa estaba nun muro a principios do S. XX. Foto: Manfred Schneider 

Casa en Torre de Calle

Casa con dous escudos moi alterada.

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/escudos-e-brasons.html )

 O topónimo "Torre de Calle" fai referencia a unha casa con torre que pertenceu á familia de apelido Calle. A primeira referencia que atopo deste apelido en Redondela será o preito seguido pola herdanza de María de Calle en 1522. Máis concretamente, como veciños de Cesantes cítanse en 1576 aos labregos Pedro de Calle e o seu fillo Lorenzo.

Casa en Torre de Calle. Google Maps

Casa do Sobral ou Torre de Calle (Cño. Torre de Calle-Cesantes).

Casa construída en 1796, probablemente polo tenente Benito Fernández Bouzón, casado con Benita Fernández de las Piedras, que en 1792 mercou varias parcelas no lugar de Sobral. En 1872 o político Manuel Uhagón merca a finca ou granxa do Sobral, que probablemente sería o nome que recibía naquel tempo. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/04/uhagon-y-hurgado-de-corcuera-manuel.html ). En 1883 certifícanse os danos producidos pola construción do ferrocarril na “granxa de recreo, denominada Torre-calle”. En 1907 expediuse un certificado de taxación de leiras da Sra. viúva do Sr. Uhagón no Sobral, o que indicaría que por esta época a familia poría estas propiedades á venda.

A casa divídese en planta baixa de 335m2 e primeira planta de 215m2. A totalidade da propiedade ten 40.500m2 con 550 construídos. No 2018 sería posto á venda por 2.800.000€.

 

Casa Sobral. Foto publicada en Idealista.

Conxunto de casas do Camiño do Esteiro.

Este camiño era o antigo acceso principal de Redondela a Cesantes, estando incluído no percorrido do Camiño de Santiago. A pouco que nos fixemos veremos un escudo eclesiástico nun muro de peche (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/escudos-e-brasons.html ) e antigas casas de pedra (reformadas ou non) entre as que cabe destacar unha en estado de abandono (2025) cunhas columnas que puideron ser reaproveitadas dunha construción anterior. Na parte baixa do camiño tamén atoparemos un interesante hórreo de pedra con reloxo de sol (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/canastros.html ) (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/reloxos-de-sol.html ) e completa o conxunto o recentemente recuperado cruceiro e peto de ánimas do Esteiro (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/cruceiros-esmoleiros-e-petos-de-animas.html ) e a ponte do Esteiro. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/pontes.html )

 

Algunhas das casas do Camiño Esteiro. Google Maps

Casa O Bosque

        Casa de gran porte e tamaño de planta cadrada, situada nunha gran parcela. Chama a atención polo aproveitamento do espacio baixo o tellado.

 

Casa O Bosque. Google Maps

 

Casa de José Manuel Táboas López

        Emigrante retornado que construíu no barrio da Pantalla unha casa de estilo Bahiano, típico do estado de Bahía en Brasil. O deseño sería obra de Emilio Bugallo Orozco en 1956.

Casa de José Manuel Táboas-Centro de Documentación e Arquivo da UDC.

Casa na Avenida Mendiño

Trátase dunha casa de estilo rexionalista que permanece abandonada (2025) despois do falecemento dos seus dous primeiros propietarios, o que espertou as superstición entre a veciñanza. 

 

Casa na Avenida Mendiño. Arquivo Concello de Redondela

 

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Arquivo Deputación de Pontevedra. Documentación da finca Sobral (Redondela, San Pedro de Cesantes).

Aportes C. Milleiro, X. Moreira Docampo, Xosé Couñago e Jose Antonio Martínez Fernández.

www.idealista.com

SEREN Nº7. Redondela: Emigración e arquitectura (1850-1950). Xose María Ramón Iglesias Veiga

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => Construción da casa de José Táboas López no Viso (Redondela) (1956-1959). Centro de Documentación e Arquivo da UDC. Justo Fernández Fandiño

NOTA Casa Sobral

Escritura de compra da terceira parte do lugar de Sobral, 1788. - Redención de censo por D. Benito Fernández Bouzón do lugar de Sobral, 1792. - Escritura (17) de compras de parcelas por D. Benito Fernández Bouzón, no lugar de Sobral, 1791-1819. - Escritura de venta a favor de Manuel María Uhagón, 1872. - Testamento? de Manuel Uhagón y Hurgado de Corcuera, 1882. Certificado de danos producidos pola construción do ferrocarril na granxa de recreo, denominada Torre-calle, en Cesantes, 1883.- Correspondencia de Eulogio Padín, 1901.- Carta de Eulogio Padín (procurador), 1903.-Cesión de poderes de Manuel Barreiro García a varios procuradores, 1907. - Certificado de taxación de leiras da Sra. viúva do Sr. Uhagón no Sobral, 1907. -

NOTA2

- Benito Fernández Bouzón, Tenente de Infantería, c.c. Benita Fernández de las Piedras

1. Josefa Fernández Fernández c.c. José Barbeito Varela, tiveron un fillo en 1805 (Aportes C. Milleiro e X. Moreira Docampo)

 

 

Inscricións en casas e muros.

 

Casa de Cabanas. Pedra 1. Foto: J. Migueles

       Neste apartado veremos inscricións antigas en casas e muros. Poderíamos engadir aquí a Cruz de Aviso á Súa Maxestade, en Cesantes, que xa conta co seu propio apartado (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/cruz-de-aviso-sua-maxestade-cesantes.html )

        Outros apartados que completarían esta entrada serían: As marcas apotropaicas e cruces (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/11/marcas-apotropaicas-e-cruces.html ) e As marcas de canteiro (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/search?q=marcas+de+canteiro ).

A Casa de Cabanas (Trasmañó)

           

           Existe unha casa na Estrada de Cabanas que para a súa construcción empregáronse pedras doutra construcción máis antiga. Na parte da fachada que da á rúa pódese observar, apesares da capa de pintura e o cemento, dúas pedras con inscricións. Unha está ubicada sobre unha das ventás e a outra a pouco máis dun metro do chan e facendo esquina no lado oposto.

        Coa dificultade que supón distinguir a escritura podemos ler o seguinte:

 

AVE MARIA

VALLERO Y _R

DEA ANO D

           

       

        Na outra pedra (os guións baixos son letras ilexibles):

 

VRISSIMA. JPH CA

NES DE LAGO: Y S: DESTA

78_

         

Pedra2. Foto: J. Migueles, 2018

 

        Semella que orixinalmente unha pedra estaría a carón da outra, polo que as dúas xuntas dirían algo como:

AVE MARIA PVRISSIMA. JPH CA

VALLERO Y _R__NES DE LAGO: Y S: DESTA

DEA ANO DE 178_

 

       

        Un posible nome a investigar sería: Joseph Cavallero y Arines de Lago.

        ¿Haberá máis pedras escritas na casa? Habería que inspeccionar as demais paredes exteriores, pero tamén as interiores para o que seguramente habería que picar as paredes, algo totalmente imposible ao tratarse dunha propiedade privada.

        ¿De onde proceden as pedras? A frase “AVE MARÍA”, fainos pensar nunha construción de tipo relixioso. O máis lóxico sería pensar no priorato de Rande, do que xa nos deixa constancia o Catastro de Ensenada de 1752. Outro documento de 1768 o localiza no Castelo de Rande, como capela e priorato sendo atendida por un monxe de San Bernardo. Na primeira pedra aparece claramente o número 7, que podería facer referencia a unha data do século XVIII o que coincidiría coa época na que existiu o priorato. Outra construción relixiosa desaparecida e un pouco máis lonxe sería a Capela da Virxe da Encarnación, no coñecido como Alto da Encarnación, en Chapela.

        Isto serían tan só hipóteses que tan só unha investigación máis profunda (realización de calcos, busca de máis inscricións, entrevistas...) podería confirmar.

        A finais do 2017 o propietario comezou a picar a cal das pedras poñendo en grave perigo estas inscricións, aínda que nun principio semella que non resultaron moi danadas.

 

A inscrición na Casa da Alfóndega (R. Isidoro Queimaliños-Redondela)

        Na fachada lateral da Rúa Isidora Queimaliños da Casa da Alfóndega casa podemos ver escritas en espello as letras “RL” xunto a un símbolo en forma de frecha. Para algúns trátase dun límite con Reboreda, xa que cando menos desde principios do s. XVII e ata 1890, esta rúa era chamada popularmente Rúa do Medio porque as casas pares dependían do cura de Reboreda e as impares a Redondela. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/de-cando-varias-ruas-de-redondela-eran.html ) Como explico no artigo anterior, ata os nosos días chegou o nome de Rúa do Medio de xeito popular, pero dado erroneamente á actual rúa Reveriano Soutullo, probablemente por chamarse así esta rúa no período da II República.

        Outra teoría podería ser que fora un antigo indicador do camiño de Santiago ao seu paso por Redondela.

A inscrición da Carambola (Reboreda)

        Nas súas anotacións Casto Sampedro escribiu:

Escudos:

-1 Carambola inscrición

            Non teño noticias de que esta inscrición chegara ata os nosos días, pero deixo aquí constancia agardando atopar máis información.

Inscrición na Calella de Don Basilio (Redondela)

        Catalogada en xaneiro de 2025 despois de ser descuberta por Telmo Crespo Tojeiro nun muro de contención. Na inscrición lese “A R” na liña superior e “D V” na inferior. Na ficha realizada polo arqueólogo Xurxo Constela, este especula coa posibilidade de que a liña superior completa poda ser “ARA” o que lle conferiría un hipotética orixe da época romana.

 

Pedra na Calella de Don Basilio. Foto: J. Migueles

Casa cunha inscrición baixo o lintel dunha xanela (Cño. do Souto-Saxamonde)

Non fun quen de ler o que pon, polo que queda pendente dun estudo en profundidade.

https://goo.gl/maps/ngTdnzxVo9jfA25P9

 

Inscrición no Camiño do Souto. Foto: J. Migueles

Virxe na Praza Constitución

Na fachada dunha casa da Praza Constitución hai unha virxe. Baixo ela, escrito en grande a palabra “LUZ”. Debaixo e nos laterais pódense apreciar máis letras, só lexibles desde o balcón.

Virxe na Praza Constitución. Foto: J. Migueles

Algunhas inscricións de datas antigas.

         É habitual ver datas nos linteis das portas das casas antigas. Algunhas destas pedras rematan sendo reutilizadas en muros. Deixamos aquí algúns exemplos como curiosidade:

 

Muro no Peirao da Portela

“1826”. Pedra dada volta nun muro, preto de onde estaba o posto dos carabineiros.

42.287939, -8.626384

Data de 1826. Foto: J. Migueles

Muro no Camiño do Souto (Saxamonde)

“ANO DE 1805”. Pedra reaproveitada nun muro.

Data 1805. Foto: X. Couñago

 

Muro no Camiño do Souto (Saxamonde)

“1767”. Pedra reaproveitada nun muro. Unha veciña comentou que pertencía a unha casa que se veu abaixo e puxeron a pedra no peche.

Data 1767. Foto. X. Couñago.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

As vilas de Redondela nos tempos do Catastro de Ensenada: Xoán Miguel González Fernández. Ed. Concello de Redondela.

Deslinde parroquial de Santa María de Reboreda-Santiago de Redondela. Perito Agrónomo Industrial, Castor Míguez. 1890. Arquivo Alejandro Martínez Adán.

Arquivo Deputación de Pontevedra. MUSEO DE PONTEVEDRA. Fondo Casto Sampedro.

1752 Catastro de Ensenada de Cedeira

1768 España sagrada theatro geographico

Aportes Xosé Couñago

 

 

Os enterros na Igrexa de Redondela.

 

Lousas numeradas. Foto: J. Migueles

        Antigamente os cadáveres recibían sepultura dentro das igrexas. Na igrexa parroquial de Santiago de Redondela, apesares de ter boa parte do seu chan tapado por unha tarima, podemos observar como algunhas lousas están numeradas. Isto non é máis que un sistema de ordenación das tumbas que alí houbo. No centro da nave preto do altar nunha das pedras lemos a data de 1826. Entre as lousas tamén chaman a atención unhas fendas hoxe tapadas que realizaban a función de ventilación que permitía a descomposición dos corpos. Isto provocaba mal cheiro dentro dos templos o que explica o emprego do incenso durante os actos litúrxicos.

Lousa coa data de 1826. Foto: J. Migueles

 

Fendas tapadas. Foto: J. Migueles

         Na capela de San Sebastián existe un sarcófago de pedra con estatua xacente con vestidura talar. Polos escudos que conserva crese que a tumba podería corresponder a D. Vasco Machado. No momento da miña visita este conxunto estaba sendo empregado como apoio de varias táboas e un órgano, o que amosa un certo desprezo por un elemento patrimonial que debería ser resaltado como un dos grandes atractivos desta igrexa. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/escudos-e-brasons.html )

Sartego na igrexa de Redondela. Foto: J. Migueles

 

        No Concilio de Auxerre, no ano 585, prohibiu o enterro nos baptisterios. Sería o primeiro intento por rematar con esta práctica ante os problemas sanitarios que provocaba, pero non sería ata a promulgación das Reais Cédulas de Carlos III, en 1787, cando se prohibe os enterramentos nas igrexas e se promove a construción de cemiterios afastados da poboación. Na práctica esta medida sanitaria provocada polas pestes iríase aplicando en cidades e vilas ao longo do século XIX.

        Ante o limitado espazo dentro das igrexas os cemiterios creáronse nos adros. En Redondela construíuse o cemiterio dos Eidos en 1855, (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/os-antigos-cemiterios.html ) trasladándose a aquel espazo as tumbas que había no exterior da igrexa. Isto non se fixo de xeito inmediato, porque aínda nos anos 50 do pasado século desmantelouse a parte onde se construiría a edificación de Acción Católica. No adro poden observarse pedras con diferentes gravados, algunhas poden ser lousas reutilizadas do cemiterio pero a meirande parte semellan letras escritas en época recente.

 

Posible lousa reutilizada. Foto: J. Migueles

Gravado recente. Foto: J. Migueles

        Na parroquia Vilavella tamén se daba sepultura na igrexa e podemos apreciar as mesmas fendas de ventilación no chan. Apesares de non existir ningún sartego nin tumba destacable, sabemos que no interior da igrexa foi enterrado o seu fundador, García Prego de Montaos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/garcia-prego-de-montaos-y-sotomayor.html ). O cemiterio tamén estaba no adro da igrexa, pero ademais existía outro lugar de enterramento nos xardíns do convento, onde recibían sepultura as monxas do mesmo. O traslado destes restos provocaría a ampliación do cemiterio dos Eidos en 1878.

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Os Eidos: A vila dos mortos. José Antonio Orge Quinteiro. SEREN Nº3. 2007

• O cemiterio dos Eidos da vila de Redondela. Xosé Manuel Moreira Docampo. Concello de Redondela, 2022.

A Lista Vermella de Redondela.

 

O Castro de Negros coas torres no seu cumio. Foto: J. Migueles

        O Inventario Xeral do Patrimonio Cultural de Galicia cataloga un total de 780 bens de interese na Comunidade. Unha cifra ridícula se temos en conta a consideración de Ben de Interese Cultural (BIC) a calquera elemento patrimonial que supere os cen anos. A figura de BIC suponse que debería protexer este patrimonio, pero na práctica esta protección poucas veces chega a bo termo e continuamente destrúense mámoas, petróglifos, edificios históricos...

        A nivel nacional, a asociación sen ánimo de lucro Hispania Nostra, recoñecida pola UNESCO, publica desde 2007 a “Lista Roja del Patrimonio”. Nel inclúense os elementos patrimoniais a piques de desaparecer. Esta lista actualízase cada ano coa inclusión de novos bens e coa baixa do patrimonio restaurado ou totalmente destruído.

        No que atinxe a Galicia a lista aumenta ano a ano. Se en 2020 recollíanse 35 elementos patrimoniais en grave risco, en 2021 a cifra aumentou a 50 e no que vai de 2023 (agosto) engadíronse dous máis.

        Esta idea de dar visibilidade ao patrimonio que podemos perder e que por desgraza imos perdendo, lévame a crear a Lista Vermella de Redondela.

 

1. O Castro de Negros.

O único Castro cen por cen redondelán sufriu moitas agresións. As máis graves serían a colocación dunha torre de alta tensión e unha torre de sinalización do aeroporto para a que se abriu unha pista de acceso con recheos de terra. A propia comunidade de montes construíu un área de lecer con mesas, bancos, un cruceiro e papeleiras que a miúdo poden verse colmadas de lixo. Se isto fora pouco colocaron unha fonte, o que provocou importantes danos na realización das obras de condución da auga ata o alto do castro. A última das agresións que cabe citar viría desde a propia escola de Portocabeiro, que durante anos fomentou a busca de restos arqueolóxicos por parte do alumnado para facer un pequeno museo no colexio. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html )

Restos do Castro da Peneda que habitualmente están tapados pola maleza. Foto: Juan Migueles

2. O Monte da Peneda.

Un dos maiores atractivos turísticos co que contamos e no que se atopa outro castro. Trátase dun lugar cheo de historia, lendas e dunha tradicional devoción relixiosa que conta cunhas vistas privilexiadas. Por se todo isto fora pouco, conta cunha sobreira incluída na listaxe de árbores senlleiras e ademais celébrase a Festa dos Fachos. Por desgraza é un linde entre Redondela e Soutomaior polo que, ata o de agora, as dúas administracións locais non conseguiron unha axeitada coordinación para explotar todo o potencial turístico deste enclave. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/a-peneda.html )

Restos dun muíño a piques de desaparecer. Foto: J. Migueles

3. Os muíños.

En Redondela chegou a haber máis de 150 muíños a presión urbanística e principalmente o abandono está levando á desaparición de moitos deles. Actualmente (2023) o Concello traballa por conseguir a concesión dun muíño para convertelo en aula didáctica. Unha boa iniciativa pero que semella pouco ambiciosa tendo en conta a recuperación de muíños noutros concellos dentro de proxectos de creación de sendas fluviais. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/03/muinos.html )

 

Un dos canastros en Cabo dos Fumeiros. Foto: J. Migueles

4. A concentración de canastros (hórreos) do Cabo dos Fumeiros.

Un proxecto proposto numerosas veces e que ata o de agora (2023) non se levou a cabo. Os poucos canastros superviventes esmorecen coa escusa (como no caso dos muíños) de que son bens privados. Na realidade, como pode verse noutros concellos, é que as administracións contan con fórmulas legais para intervir nestes elementos, tan só é necesaria un pouco de vontade política. Neste caso contamos cun fondo fotográfico para axudar á recuperación deste espazo, que podería iniciarse coa reconstrución dos canastros de madeira desaparecidos. Este é o tipo de canastro con maior probabilidade de desaparecer do noso concello pola necesidade dun maior mantemento. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/canastros.html )

Restos do Cruceiro do Lombo, hoxe desaparecido. Foto: J. Migueles

5. Os cruceiros.

Neste caso temos que aplaudir a recente recuperación do cruceiro e peto de ánimas do Esteiro (Cesantes), por iniciativa do Obradoiro de Estudos Locais Fernando Monroy. Un exemplo que agardemos sirva para a recuperación do Cruceiro e peto de ánimas da Carambola (Reboreda) ou, tamén na mesma parroquia, do cruceiro da Carambola. A maior ameaza destes bens son os golpes de coches e camións que levaron á desaparición do cruceiro do Lombo (Ventosela), por poñer un exemplo. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/cruceiros-desaparecidos.html ). Agora mesmo faise necesario a protección de cruceiros do século XIX como o da Raíña (Cedeira), Pousadouro (Reboreda) ou o Carballo (Redondela) que se atopan en grave perigo de ser destruídos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/cruceiros-esmoleiros-e-petos-de-animas.html )

 

Cargadoiro de Coto Wagner. Foto: J. Migueles

6. O Cargadoiro de mineral de “Minero Siderúrgica de Ponferrada S.A.”, máis coñecido como de Coto Wagner.

Os recentes intentos do Porto de Vigo de desmantelalo para realizar novos recheos dentro da Enseada de San Simón o sitúan como a construción de patrimonio industrial en máis grave risco de desaparecer do noso concello. Ata de agora non hai un proxecto claro de recuperación nin deste cargadoiro nin do da “Compañía Minerales de Hierro de Galicia”, que sumados ao Meirande, aula de interpretación da Batalla de Rande, o Castelo de Rande (do que estes días se denunciaba o seu abandono) e a Ponte de Rande, transformarían o barrio de Rande nun atractivo turístico moito maior do que xa é na actualidade. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/12/cargadoiros-de-mineral.html )

7. As casas de Casto Sampedro e Alejandro Otero.

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/sampedro-folgar-casto-antonio-redondela.html )

(Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/otero-fernandez-alejandro-redondela-14.html ).

Son dúas construcións nas que se colocaron placas de homenaxe a estes dous redondeláns, pero das que tan só se conservan as fachadas. É unha mágoa ver vivendas que se veñen abaixo por mor do abandono en pleno casco histórico de Redondela, pero se ademais teñen un vínculo con persoeiros destacados da nosa vila, fan que a tristura sexa aínda maior.

 

Restos do Pazo de Soutoxuste. Foto: J. Migueles

8. Os pazos de Soutoxuste e Saxamonde. Apenas queda nada destes dous pazos que sucumbiron baixo construcións máis modernas. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/pazos.html ) Tamén é preocupante o prolongado abandono do Pazo de Torrecedeira e da próxima casa de Monterraso, a primeira reformada e a segunda obra do arquitecto francés Michel Pacewicz. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/02/casas-destacadas-de-cedeira.html )

Un dos Petróglifos da Moscalleira. Foto: J. Migueles

9. Os petróglifos da Moscalleira (Reboreda).

Descubertos en 2017 e re-descubertos en 2019 (cando se catalogaron). Realizouse algunha visita guiada aos mesmos e aí rematou todo. Agora mesmo é practicamente imposible acceder a eles. Ao atoparse en terreos privados complica a súa xestión de cara a unha explotación turística. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-buxel.html )

Apesares da posta en valor dalgúns petróglifos (Monte Mirallo e Ruta das Pedras) son moitos os que aínda carecen de sinalización no noso concello, o que os pon en perigo de ser esnaquizados por maquinaria forestal. Tamén son continuas as agresión por persoas que as marcan con xiz, anacos de ladrillo ou mesmo botando terra, caso máis grave se viviría nos petróglifos das Porteliñas, no que se pintou un grafiti.

 

Mámoa oculta pola maleza. Foto: J. Migueles

10. As mámoas.

Ao igual que os petróglifos, o maior perigo ven polo emprego de maquinaria forestal. A maior concentración de mámoas a temos no monte Mirallo (Penide) na que chegaron a catalogarse 58 e das que tan só quedan algo máis de trinta. As últimas dúas destruídas en 2015 por unha compañía eléctrica sen consecuencias legais para a mesma. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/monte-penide-monte-mirallo.html )

 

Telleira hoxe oculta pola maleza. Foto: J. Migueles

11. As Telleiras de Cesantes.

Outra xoia do noso patrimonio baixo a maleza. Outra iniciativa do Obradoiro de Estudos Locais Fernando Monroy de posta en valor levou a unha oferta de compra do Concello aos propietarios dos terreos que non chegou a bo porto. A eterna promesa electoral dun paseo pola costa ata a praia de Cesantes tería aquí un potencial turístico enorme. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/as-telleiras.html )

12. As reitorais de Cedeira e Ventosela.

O bispado de Tui permitiu o abandona destas dúas construcións. No caso da de Cedeira é xa practicamente irrecuperable co recente derrube de parte da fachada.

13. A igrexa de Vilavella.

Seguramente non debería estar na lista, pero sirve de exemplo da impunidade co que o clero pode actuar sobre elementos relixiosos que son patrimonio histórico a conservar. Se o anterior párroco, Octavio Rotea, tomou decisións como destruír o altar maior ou o púlpito, o actual non se quedou atrás e tivo iniciativas tan cuestionables como furar o campanario para instalar un reloxo ou cortar a reixa de madeira do coro trala que escoitaban a misa as monxas de clausura do convento. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/01/igrexas.html ) (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/o-convento-de-vilavella.html ). 

 

Estado no que quedou a reixa do coro. Facebook da parroquia.

Por desgraza a lista podería seguir con agresións como a sufrida hai pouco polo Miliario de Antas ao ser rascado por un tractor (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/os-miliarios.html ) ou os golpes de vehículos recibidos pola Marca do Rei e a anunciada posta en valor que non foi tal. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2019/02/a-marca-do-rei-vilavella-redondela.html )

Autor: Juan Migueles

BIBLIOGRAFÍA

Facebook > Asociación para a defensa do Patrimonio Cultural Galego

Ver bibliografía dos enlaces do texto.