domingo, 21 de enero de 2024

SAR - Atletismo (I)

II Trofeo Elola celebrado en Redondela en 1962. Foto: El Pueblo Gallego

Vencedores no II Trofeo Elola, 1962. Foto: El Pueblo Gallego

II Trofeo Elola celebrado en Redondela en 1962. Foto: El Pueblo Gallego

Entrega de Trofeos na Xunqueira. Foto cedida por J. A .Xesteira

Entrega de Trofeos na Xunqueira. Foto cedida por J. A .Xesteira

Equipo de atletismo da SAR. Foto publicada no Seminario de Estudos Redondeláns SEREN

Equipo de atletismo da SAR. Foto cedida por Paco Pérez Amoedo

Foto cedida por Paco Reboredo
Equipo de atletismo da SAR. Foto cedida por Paco Reboredo


 

(Ver a Historia do Atletismo en Redondela 

https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/atletismo.html )


Autor: Juan Migueles

 

 

 

jueves, 18 de enero de 2024

Galería: Vistas de Redondela (II)

 

Cara a 1910.

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.


Cara a 1910. Fototipia Thomas. Publicada en todocoleccion.net

Década de 1910.

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.


1916. Compartida en Twitter

Cara a 1920.

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.


Anos 20. Ed. Julián Buceta. Arquivo Deputación Pontevedra

Anos 20. Postal dobre. Fototipia Castañeira Y Álvarez

Anos 20.

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.


Anos 20.

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.


Anos 20. Foto: Saturno Cal.

 

 

Autor: Juan Migueles

 

 

lunes, 15 de enero de 2024

Galería. Vistas de Redondela (I)

 

Cara a 1910. "Desde el viaducto de Porriño-Redondela". Foto: Díez y Rodríguez

Cara a 1910. A Riveira. Publicada en:

A Memoria de Redondela. X. A. Xesteira e L. Borines. Edicións xerais.


1909 "Redondela el pueblo". Hauser y Menet

1908. Publicada en:

Redondela a través do tempo. Jose Antonio Orge Quinteiro. Ed. Xunta de Galicia 2001.


1905. Postal: "Redondela: vista general"

1901 Redondela.  Foto cedida por Jose Amoedo Casal


1900-1910 "Redondela. Vista General". Eugenio Krapf.
Redondela. Edición Litografía Comercial, Vigo No.6. Circulada 1905

 Foto publicada en La revista moderna, 1898

Vista dende o viaduto de Madrid. Foto: Hauser y Menet


Autor: Juan Migueles



martes, 9 de enero de 2024

Tradicións do Nadal.

Belén vivinte. Foto cedida por J. A. Xesteira


 

 

        Na Noite Boa era tradición non recoller a mesa despois de cear.


Non recollas a mesa

que van pasar os anxiños.


        Un prato típico desta data é o bacallau con coliflor que se acompañaba con empanada de carne ou de polo. A mediados do século XX os doces que completaban a cea eran arroz con leite, tostadas de viño e leite frita. Nalgunhas casas tamén se mercaba un pouco de turrón.

        Ao xuntarse a familia, se eran trece na mesa, poñíase un prato máis por aquilo de evitar a mala sorte.

         Visita obrigada era o belén da casa de Acción Católica no adro da Igrexa de Redondela. As figuras tiñan movemento grazas a un enxeñoso sistema con cordeis.

         Outra tradición era cantar os reis que xa vimos ao tratar a historia musical de Redondela. Son coñecidos como Ranchos de Reis pero aínda non coñezo o motivo deste nome. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/06/orfeons-corais-e-rondallas-historia-da.html ). Os grupos que ían cantando recibían un can (10 céntimos) e si había sorte caían os rás ou reais (moedas de 25 céntimos). Tamén era frecuente que o pago fora con doces ou algo de beber. Se alguén non daba nada arriscábase a que lle cantaran:


Canillas de can,

canillas de cabra,

cantámosche os reis

e non nos deches nada.


Autor: Juan Migueles


BIBLIOGRAFÍA

Aportes: Manuel Migueles, Matilde Fernández e José Alfaro.

 

 

viernes, 5 de enero de 2024

Faustino da Portela

 

 

Faustino da Portela. Foto publicada en nondesaesquecemento.blogspot-


        

            Faustino Otero Veloso, máis coñecido como “Faustino da Portela”, naceu o 2 de agosto de 1891. Como tantos nenos que nacían á beira do mar aprendeu o oficio da pesca co seu pai, Faustino Otero Cabaleiro, quen inventou a manobra chamada choqueira. Nesta forma de navegar a percha da que pendura a vela latina salta por riba do mastro nas viradas.


            Volvendo a Faustino Otero Veloso, co paso dos anos casou con Maria Bernardina Lino Pérez, “Bernarda”, e tiveron nove fillos que foron alcumados co nome do pai,“Os Faustinos” ou “As Faustinas”. Para sacar adiante unha familia tan numerosa Faustino compaxinou o oficio de mariñeiro co transporte de mercadorías e persoas no interior da ría, principalmente entre San Adrián de Cobres e Redondela, co seu galeón, A Lola. Os galeóns eran barcos de pouco calado ideais para achegarse a peiraos como o da Ribeira que tan só se podía empregar con marea alta. Tamén era propietario dunha buceta de vela latina, O Vedrines, que polo seu menor tamaño utilizaba máis para a pesca. Esta última fora construída en O Freixo e mercada polo seu pai quen lle dera o nome polo aviador francés Jules Védrines, quen fora o primeiro en sobrevoar Vigo en 1911. Probablemente ata puido coñecelo cando fixo parada na estación de Redondela (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/search?q=cr%C3%B3nicas+do+aire )

            A ocupación de barqueiro levaríao a estar presente en varios feitos de gran transcendencia na historia do noso Concello. A primeira foi cando o golpe de estado militar do xeneral Franco levou á habilitación da illa de San Simón en cárcere, en outubro de 1936. Coa axuda do seu fillo maior, tamén chamado Faustino, era o encargado de comunicar por mar a illa con Redondela transportando víveres e a roupa, que levaba para a súa limpeza polas lavandeiras que foron declaradas “Persoeiro do Ano” en 2020 polo Concello de Redondela. Formou parte así dunha rede de solidariedade xa que á súa casa da Portela chegaban os paquetes e cartas que os familiares e amigos enviaban aos presos. Máis dunha vez tería que pasar noticias do que acontecía fora da prisión ou colar algún envío lonxe da mirada dos gardas.

 

Barca de vela latina "Manuel". Foto: Condor Press-El País

        A situación empeoraría en outubro de 1938, cando se decide trasladar á illa de San Simón aos presos máis vellos de todos os cárceres da España ocupada polo exército sublevado. A falta de espazo provoca que moi preto atraque o buque-prisión Upo Mendi co que Faustino tamén realizaría as funcións de enlace. Se as condicións eran malas na illa, chegando a acoller arredor de 2.500 presos, a estancia dentro do barco sería terrible, polo que se suceden as mortes “por enfermidade”, levándose aos falecidos a enterrar a Vigo pola pouca capacidade do cemiterio de Redondela. Despois aínda virían anos de horror cos falanxistas sacando pola noite presos da illa que aparecían á mañá seguinte tirados nas cunetas dos arredores de Redondela.

        Cando a Illa de San Simón entra nun período de mellora de condicións para os presos, co traslado de moitos deles evitando así a masificación, iníciase a II Guerra Mundial en 1941. O cárcere pecharía en 1943, pero daquela Faustino xa tiña outra ocupación, sacar co seu barco xudeus e levalos ata barcos que ao amparo da noite os conducen a Valença do Miño. Una vez a salvo en Portugal embarcaban cara o continente americano. Esta sería unha operación organizada polo vigués Eduardo Martínez Alonso, médico da Embaixada Británica e da Cruz Vermella, quen é propietario dunha casa na Portela, onde se ocultan os fuxidos. Calcúlase que salvou dunha morte segura arredor de 30.000 persoas sacándoas de España por diferentes puntos. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1941-ii-guerra-mundial-ii-o-schindler.html )

        Aquí temos que facer un alto para explicar o risco que supuña esta actividade, pois nos anos sucesivos a Ría de Vigo convértese na base de aprovisionamento dos submarinos alemáns. Nas illas Cies a Praia dos Alemáns recibe o seu nome porque era onde os soldados dos submarinos pasaban os seus momentos de ocio. O Pazo de Torres Agrelo era empregado como hospital a onde trasladaban aos feridos, sendo enterrados na propia costa de Soutoxuste cando falecían antes de desembarcar. Precisamente unha casa desta zona era propiedade dun mando alemán. Sen saír de Redondela, en Rande, o dono da fábrica do Alemán, Otto Gerdtzen Boyé, foi un dos fundadores do partido nazi en Vigo. Moi preto o cargadoiro de Rande sería empregado para transportar wolfram cara Alemaña, mineral que se empregaba na fabricación de armamento. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1941-ii-guerra-mundial-i-alemans-en.html )

        Faustino ensinaríalle todos os segredos da Ría de Vigo ao seu fillo, Faustino Otero Lino, quen participaría nunha das moitas buscas dos tesouros da Batalla de Rande. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/1702-batalla-de-rande.html ) Sería en 1954 cando o norteamericano John Stauffer Potter chega a Redondela e atopa en Faustino a un home de mar que lle facilita a localización dos barcos afundidos e, isto si que é ben curioso, os nomes con que eran coñecidos polos mariñeiros. As peripecias deste aventureiro foron recollidas posteriormente en Treasure divers of Vigo Bay” traducido ao castelán como “En busca del tesoro de la ría de Vigo”, Museo do mar de Galicia, e On the Track of the HMS Monmouth’s galleon and Sunken Treasure”, publicado en galego co título Tras o rastro do Santo Cristo de Maracaibo”, Ed. Rinoceronte. Tamén publicaría The treasure diver's guide (1960) e My first nine lifes (2012). Tamén podemos coñecer o punto de vista doutro membro da tripulación, Robert Stenuit: “Tesoros y galeones hundidos” e “Os galeóns de Rande”.

 

No centro Faustino Otero Lino coa expedición de Potter. Foto publicada en Rande 1702 Arde o mar.

 

         Non sería a última expedición estranxeira sen apenas control administrativo nas nosas augas. Por sorte a situación cambiaría nos anos 80 cando as competencias para autorizar a exploración foron cedidas ao goberno autonómico quen puxo fin a esta situación.

        Faustino Otelo Veloso seguiría residindo na Portela ata o seu falecemento en 1965 aos 74 anos de idade, sendo soterrado no cemiterio da súa parroquia, Cedeira. Para os veciños queda a súa lembranza nunha cantiga que aínda canta a Rondalla de Redondela. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/05/cantigas-de-tasca-e-furancho-i.html )

        En 2024 anúnciase o proxecto da restauración polo Obradoiro de Emprego do Concello de Redondela dunha barca cedida desinteresadamente pola súa familia a unha asociación redondelá que pretende poñer en valor a nosa vinculación co mar e a súa historia. Trátase do bote de vela latina “Manuel” que fora adquirido por Faustino Otero Veloso e do que pasara a Faustino Otero Lino.


Plano de Potter. Foto publicada en Rande 1702 Arde o mar


Autor: Juan Migueles



BIBLIOGRAFÍA

Historia de las Rías. (2 Volumes) J. A. Orge e Carlos Antuña entre outros. Ed. Faro de Vigo.

Redondela, crónica dun tempo pasado. A Segunda República e o primeiro franquismo. Gonzalo Amoedo e Roberto Gil. Edicións do Castro 2002.

Episodios de terror durante la Guerra Civil na provincia de Pontevedra. A illa San Simón. Gonzalo Amoedo López e Roberto Gil Moure. Ed. Xerais.

Aillados. A memoria dos presos de 1936 na Illa de San Simón. Antonio Caeiro, Juan A. González e Clara Mª de Saá. Ed. Ir Indo, 1995.

Non des ao esqueecemento. Luís Bará.

Rande 1702: Arde o mar. Coordinador: Alejandro de Arce. Museo do mar de Galicia., 2002

Historia de las Rías. (2 Volúmenes). Varios autores. Ed. Faro de Vigo.

Seren Nº 0. A Batalla de Rande. Guerra de Sucesión española. J. A. Orge.

A Voz de Vilalba. http://avozdevilalba.blogspot.com/2008/09/xulia-lola-e-amparo-na-memoria.html?showComment=1221945420000

Galicia en guerra. Eduardo Rolland Etchevers. Edicións Xerais de Galicia, S.A

Aportes: Pedro López (xerente de Os Cortizos) e Elvira Otero.

El País https://elpais.com/

La Voz de Galicia.

http://www.lavozdegalicia.es/hemeroteca/

Faro de Vigo

http://www.farodevigo.es/servicios/hemeroteca/hemeroteca.jsp

Galiciana- http://www.galiciana.bibliotecadegalicia.xunta.es => Varios xornais.

 

sábado, 30 de diciembre de 2023

Prateiros de Redondela.

 

Rúa Prata cara a 1930 Foto: Otto Wunderlich. Fototeca del Patrimonio Histórico

         No rueiro de Redondela podemos atopar nomes vencellados aos antigos gremios ou oficios, sería o caso de: Rúa Prata, R. Campo das Redes, R. Cabo dos Fumeiros, R. da Leña, R. do Muíño, R. das Regateiras ou Camiño da Tafona.

        A todos estes poderían engadirse nomes xa desaparecidos: Praza do Estaleiro, Pz. Do Mercado, Rúa dos Fornos, Pz. Do Leite, Barrio dos Muíños, R. da Carnicería ou Pz. Do Pan; e tamén nomes que se popularizaron aínda que nunca chegaran a ser oficiais como a Rúa da Herba ou A Canteira. (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2020/04/toponimia-rueiro-de-redondela.html )

        Hoxe imos a deternos na Rúa Prata, nome que xa aparece nun documento de 1521 e que faría referencia ao oficio de prateiro. Pero quen eran eses artesáns e que importancia tiñan na vila para darlle este nome a unha rúa? A verdade é que outros oficios ligados ao arte como sería o dos imaxineiros ou ebanistas estaría moi documentado (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2022/01/imaxineiros-ebanistas-de-redondela.html ) e ata atopamos bastante información dun canteiro da época (Ver https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2023/12/pedro-gonzalez-canteiro-s-xvi-s-xvii.html ). No caso dos prateiros a cousa complícase porque atopei o nome de varias persoas desempeñando este oficio pero apenas temos referencia das súas obras.

        Curiosamente a pesares de ser un topónimo do século XVI, polo que habería varios artesáns na nosa vila, a mediados deste século realízase unha oferta aberta para a realización dunha cruz de prata para a igrexa de Redondela.


Escritura de poder de vecinos de Redondela, a Rodrigo Troncoso, regidor, a Juan Botello, procurador general de la citada villa, para concertar e igualar con cualquier platero o plateros de Santiago, o de otro lugar, para realizar una cruz de plata, para la iglesia de Santiago en la citada villa. (1555, abril, 7)


        Neste século XVI podemos citar a:

Grabiel Alonso. Prateiro e veciño de Redondela, citado nun documento de 1594 sobre a renda dunha viña. En 1609 sería acusado de “judaizante”.

Gaspar Gómez. Prateiro citado nun documento de 1601 sobre o cobro dunhas casas en Redondela.

Gaspar Rodríguez. Aparece nunha carta de pago de 1578, como prateiro veciño de Santiago, xunto a súa irmá, María Rodríguez, como fillos e herdeiros dos defuntos Manuel Rodríguez e a súa dona Guiomar Rodríguez, veciños que foron da vila de Redondela.

Gonzalo Rodríguez. Prateiro e veciño de Redondela, citado nun documento de 1594 sobre a renda dunha viña.


        No S. XVII:

Nicolás Domínguez. Prateiro de Redondela que en 1732 realizou unha cruz procesional para a parroquia de Santiago de Esponseda (Noucos-Ribadavia), para o que se lle facilitou a prata da cruz vella, que pesaba 160 onzas. Recibiu polo seu traballo “cuarenta pesos”.

Juan Durán. Prateiro de Redondela no censo de 1694.

Gregorio Giráldez Duarte. Prateiro veciño de Redondela en 1675 e casado con María Duarte.

Gaspar Gómez. Aparece como prateiro de Redondela en varios documentos de compra de propiedades de 1665 e 1667; e no censo de 1694. Podería tratarse do mesmo Gaspar Gómez morto exhausto en Reboreda cando fuxía dos saqueos realizados polos ingleses despois da batalla de Rande (1702).

Antonio Martínez. Prateiro, veciño de Redondela que en 1705 vende ao seu irmán Domingo Martínez Nieto, parte dunha parra e horta que lle pertence na propiedade "del Cruseiro Viejo de la Esfarrapada".

Antonio Pereira. Prateiro no censo de Redondela de 1694.

Francisco Roupeiro Nogueira. Prateiro veciño de Redondela en 1698.


        No S. XVIII:

Joseph Alcalde de Romay. Prateiro veciño de Redondela e do Gremio da Terra en 1719

Fernando Alcalde de Romay. Prateiro veciño de Redondela e do Gremio da Terra en 1719

Francisco de Avilés y Vázquez. Nun censo de 1763 aparece como prateiro veciño de Vilavella. Idade 30 anos, casado ten unha filla e unha criada. Gaña polo oficio de prateiro que exerce 3 r. v. ao dia: É Casa de Mesón e pola utilidade que esta lle deixa ao ano regulanselle 80 r. v.”. Posible irmán seu sería Manuel Avilés, natural de Redondela, que en 1735 se expón as Informacións de Limpeza de Sangue, por ser colexial electo a unha beca sumulista do Colexio de San
Xerome, destinada a
os naturais do bispado de Tui. Constan como pais Francisco de Avilés e Dominga Vázquez.

Juan Crespo. Prateiro nun censo de Redondela de 1712. En 1732 coa súa muller Juana de Amoedo aparecen como padriños dun neno bautizado en Santiago de Redondela. Aparece tamén como prateiro no Catastro de Ensenada de Quintela (1752).

Domingo González de Lamas Carballido. Prateiro nado a principios do s. XVIII.

Domingo Fernández do Casal. Prateiro no Catastro de Enseada de Redondela (1752).

Pedro Fernández do Casal. Prateiro no Catastro de Enseada de Redondela (1752).

Juan Francisco de Figueroa. Prateiro no Catastro de Enseada de Redondela (1752).

Pascual González. Prateiro no Catastro de Enseada de Redondela (1752).

Francisco Pérez. Nun censo de 1763 aparece como oficial prateiro veciño de Vilavella. Idade 28 anos, casado ten un fillo menor dos 18 anos, e unha filla, ten de utilidade como oficial de prateiro un r. v. e 17 mrs vellón ao día”.

Manuel Pérez. Nun censo de 1763 aparece como prateiro veciño de Vilavella. “Procurador. casado, idade 53 anos, ten na súa compaña un fillo Presbítero e dúas criadas, polo oficio de prateiro que exerce regúlanselle de utilidade tres rr.”

Francisco de Soto. Prateiro no Catastro de Enseada de Redondela (1752). Propietario dun muíño.

  

    O último prateiro atopado sería:

Leopoldo Fernandez Avendaño. Prateiro de 40 anos en 1899 e estaba casado con Esperanza Alján. Faleceu no seu domicilio na rúa Loureiro o 10 de xaneiro de 1914.


Autor: Juan Migueles


BIBLIOGRAFÍA

Los plateros gallegos y el Santo Oficio de la Inquisición. Manuela Sáez González.

Galicia artística en el siglo XVIII y primer tercio del XIX. José Couselo Bouzas.

Catastro de Ensenada (1752) de Redondela e Quintela.

Arquivo da Catedral de Santiago.

Arquivo da Universidade de Santiago de Compostela (USC).

Galiciana>Arquivo do Reino de Galicia.

Fondo Casto Sampedro. MuseoPontevedra.

Censo de Redondela (1694) por Celso Xavier Milleiro.

1763 Expediente de comprobación de bienes, rentas y cargas de la feligresía de Villavieja de Redondela (Mos, Tuy), efectuado por decreto de diciembre de 1760 para el establecimiento de la Única Contribución.http://pares.mcu.es

O cemiterio dos Eidos da vila de Redondela. Xosé Manuel Moreira Docampo. Concello de Redondela, 2022.

Aportes Celso Xavier Milleiro e Xosé Moreira Docampo.