 |
Vistas desde Coto da Aguia. Foto: J. Migueles
|
TRASMAÑÓ (San Vicente): Pode proceder do preindoeuropeo
mun-n/mun-d (monte). Outra teoría sería que tal como aparece
en 1528 baixo o nome Tras Mañoo, o significado sería “detrás
de Mañoo”, sendo Mañoo unha fortaleza ou castelo que se
atoparía entre Trasmañó e Cedeira.
Barrios
Cabanas:
De capanna (casa
pequena, cabana). No
Rueiro (2005)
Estrada de
Cabanas,
trazado
da N-552.
Cabanas.
No
Diccionario Madoz (1850)
lugar de Cabanas.
No
Catastro actual, Cabanas.
Praia de Cabanas
(Cabanas). Toponimia
da Costa.
No Rueiro (2005)
Baixada á Praia
de Cabanas.
Igrexa: Hai máis
de 600 localidades co nome de Iglesia, case todas en Galicia,
seguramente serían modernizacións oficiais.
Trasmañó. No
Rueiro (2005),
Estrada de San Vicente de Trasmañó e
tamén Estrada
Cabeiro a Trasmañó.
Toponimia
menor
As
Albagueiras. No
Censo
de montes baldíos, realengos e de dono non coñecido que se atopan
no Partido Xudicial de Redondela (1845)
recollido como monte, Alboqueira.
No
Catastro actual, Albagueiras.
No
Rueiro (2005)
Camiño
da Albagueira.
Coto
de Albagueira.
Fonte Albagueira
Matos
de Albagueiras.
No Catastro actual.
NOTA:
Lobagueira. Preto
deste lugar atopamos un marco da Real Dehesa da Lobagueira
citada en Visitas ás reais
devesas e plantíos na provincia de Tui da xurisdición do Partido
Valle de Fragoso (1785)
O Arieiro. No
Catastro actual (2020),
Arceiro.
O
Aveleiro
Barros,
As de. No Catastro actual
(2020), Las
de Barros.
Camiño de Barros.
A
Barxa
Baxeiras,
as. No Catastro actual (2020).
A
Bellota
Besada,
a. No Catastro actual (2020).
Bico
o Burro. No Catastro actual
(2020).
Boqueiriño
da Auga. No Catastro actual
(2020) Bocadiña
de Auga.
Burro, o. Chamado
polos mariñeiros ao punto da costa onde se asentou a empresa Aucosa.
Cabadexa, a. No
Catastro actual Carbadexa.
No Rueiro (2005)
Camiño da Cabadesa.
Antes
do 2005 Camiño da
Moradita.
Cabadiñas, as. No
Catastro actual
Cabadiñas.
No
Rueiro (2005)
Camiño
das Cabadiñas.
Cabo da Pedra:
Accidente xeográfico. É de
supoñer que habería unha gran rocha pero na actualidade a costa
está moi alterada polos recheos da empresa Aucosa. Aparece
no Catastro de Ensenada
(1752), O
Cabo da Pedra, como
límite de Trasmañó e Chapela.
No Rueiro (2005)
Camiño Cabo da Pedra.
Camiño
das Cabras / Camiño das Fraguas
Campo
Darriba.
No Catastro actual (2020).
Campo Ghutierres,
o. No
Catastro actual Campo
Gutierrez.
O
Campo do Medio
Campo
San Vicente.
No Catastro actual (2020).
Canteira
do Cuco
(Monte
Mirallo).
Carrascal
/ As Minas.
Castiñeira.
No Catastro actual (2020).
A
Cavada
Alto
das Cavadas
Cemiterio
Protestante
O
Cerrado
Chan
da Cruz (Cedeira/Negros/Trasmañó):
Debe o seu nome a unha gran
cruz gravada nunha rocha
onde hai un conxunto de
petróglifos. Algúns
investigadores a databan
na Idade Media co fin de cristianizar o lugar, outros
defenden que é un motivo
máis do grupo de
petróglifos.
Hai poucos anos con
motivo dun xuízo promovido pola Comunidade de Montes de Man Común
de Trasmañó ditaminouse que o linde entre Cedeira e Trasmañó
sería esta cruz.
Chan de Humberto, a
Chan
do Rato /A Castellana
Chan
Redondo. No Catastro actual
(2020).
Chan Redonda Darriba
(Monte
Mirallo).
Chan Redonda Dabaixo.
O
Cocho. No Catastro actual
(2020) Cochos.
Muíño dos Cochos
Cocho
do Lago. No Catastro actual
(2020).
Cocho
do Rei. No Catastro actual
(2020).
Cortes.
No Catastro actual (2020).
Coruta.
No Catastro actual (2020).
Cotarel
(Cabanas). É un diminutivo de coto, pequena
prominencia, monte de pouca altura e
de forma cónica. Nun
documento de 1562 aparece Lugar de Cotarel.
Non documento de 1749, lugar do Cotarel. No
Catastro actual Cotarel.
No Rueiro (2005)
Camiño do Cotarelo.
Coto Barolo, o
Coto da Aguia
Coto da Cavada Nova
(Monte
Mirallo).
Coto da Rola
Coto Ladrón
Coto Ferreira
Coto Formiga
Coto
Grande. No Catastro actual
(2020).
Coto
da María.
Coto Rachán
Coutada
do Pexego. Recollido
como Coutada dos Pexegos.
No Catastro actual (2020)
Coutada do Pexego.
Coutiño, o
O Cristo
A Cuchilla
Cuco, o. No
Catastro actual Pinar
do Cuco
e Quinta
do Cuco.
No
Rueiro (2005) Camiño
do Cuco.
Devesa do Cuco
A
Curuta
Detrás
da Lagoa
A
Devesa de Candeán de Abaixo
Devesa
de Candeán Darriba.
Devesa
do Rei.
Eido
dos Barrabás
Eido
do Castaño (Chapela/Trasmañó).
No Catastro actual (2020).
Falucho.
No Catastro actual (2020).
Ferreira.
No Catastro actual (2020).
Fondonciño.
No Catastro actual (2020).
Fonte
das Bouzas. No Catastro actual
(2020).
Fonte
dos Eidos
O Fondón
Río Fondón
NOTA: Olmo do Fondón. Citado no Catastro de Ensenada como
linde entre Trasmañó e Chapela.
Fontiña.
No Catastro actual Fontiña.
Camiño da Fontiña. No
Rueiro (2005)
Camiño da Fontiña.
Fuerte do Tío
Benigno
Igrexa Vella.
Lugar onde se atopaba a
antiga igrexa evanxelista. No Catastro actual
Iglesia
Vella.
No Rueiro (2005) Camiño da Igrexa Vella.
Laceiras.
No Catastro actual (2020).
Lagoa do Río, a
Lagoa Grande
Lamosa, a. No
Rueiro (2005)
Estrada da Lamosa.
Chan da Lamosa
O Costal de Lamosa
Eira da Lamosa.
Fonte da Lamosa. No
Catastro de Ensenada
(1752) aparece a Fonte da
Lamosa como límite de
Trasmañó e Chapela.
Laranxo
A Leira do Muíño.
No Catastro actual Leiras
do Muíño.
No
Rueiro (2005) Camiño
Leira do Muíño.
Lugar
do Muíño. No Catastro actual
(2020).
Longarela. No
Catastro actual Congarela.
No Rueiro (2005)
Camiño da Longarela.
Lugar
das Cortes
A
Martaraña
A
Millada. No Catastro actual
(2020) Millada.
A
Mina.
Monte
Mirallo (Cabeiro/Cedeira/Chapela/Trasmañó):
Pode definirse como un sinónimo de mirador, lugar con boas
vistas, xa que o sufixo -allo podería actuar co significado
de ‘resultado dunha acción’. Nun documento da Deputación de
Pontevedra de 1845, Penide ou Mirallo. Penide sería
unha pequena cota do Monte Mirallo, que é o conxunto
montañoso que abrangue as parroquias de Cedeira, Trasmañó, Cabeiro
e Chapela. Hai unhas décadas, na posta en valor dos restos
arqueolóxicos da zona (mámoas, petróglifos...) citouse o nome de
Monte Penide en varias publicacións, polo que hoxe segue a
empregarse este termo errado nos estudos que se fan sobre a zona.
Mirallo. Citado no
Catastro de Ensenada (1752)
como linde entre Trasmañó, Chapela e Candeán.
Coto
da Moradiña
Muíños
do Fondón ou dos Achado x2 (O
Fondón/ Trasmañó):
Dous
muíños de
canle. O
de arriba ten na entrada unha
cruz
protectora
no lintel, outras 3
nunha
pedra do lado dereito e enriba de estas
o que parecen marcas de canteiro. O
que está máis abaixo, ten acaroado
unha corte para o porco feita de ladrillo. (
42°16'12.17"N, 8°39'25.23"O)(
42°16'11.96"N, 8°39'25.71"O)
Muíño
dos da Quinta (O Fondón/ Trasmañó):
Muíño
de cubo
cadrado con entrada en diagonal.
Preto
dos anteriores e dentro dunha propiedade privada pechada cun muro.
(42.270146,
-8.656789)
Muíño
de tía Carme (Trasmañó):
Muíño
de canle do que apenas se conserva o buraco de entrada da auga e o
inferno.
(
42°16'10.26"N, 8°39'22.04"O)
Muíños
do Coto x2 (Campo
Ghutierres/ Trasmañó):
Son dous muíños
de canle.
Sen
tellado e en risco de desaparición polas árbores que medran no seu
interior.
(42.269475,
-8.653679)
Muíño
de Baltasar (Pazón/ Trasmañó):
(42.268520,
-8.651758 ):
Muíño de canle, sen tellado.
Muíño
de Alfonso de Lagho (Albagheira/
Trasmañó):
Muíño
de canle, sen tellado.
(42.268777,
-8.649102)
Muíño
da tía Adelaida (Albagheira/
Trasmañó):
Muíño con vivenda.
Tan
só conserva as paredes. Ten
unha cruz protectora na entrada.
(42.268546,
-8.648918)
Muíño
Pequeno (Albagheira/ Trasmañó):
Muíño
de canle, como o seu nome indica de reducidas dimensións.
(42.268198, -8.648809)
Muíño
Novo (Albagheira/ Trasmañó):
Consérvase unha pontella de acceso formada
por unha gran lousa. Presenta unha especie
de cazoleta enriba da porta que semella
para encaixar unha peza de madeira. Tamén ten unha pequena cruz
protectora. (42.268229,
-8.648609)
Muíños
da Panasqueira x3
(Veigha do Muíño-Albagheira/
Trasmañó):
Tres
muíños pasando
a auga dun ao seguinte.
O
da parte alta
moi
alterado e reformado sendo empregado como galpón. Os dous seguintes
sen tellado. O do medio presenta
a inscrición "1941". O
da parte baixa ten dúas portas a de entrada e a que daba acceso a un
pequeno almacén. (42.267266,
-8.648057)
Muíño
de Antonio do Bicho ou dos Cochos
(Albagheira/ Trasmañó):
Presenta a inscrición: “Año 1878”
baixo unha cruz. A boca do inferno está
tapada cun metálico porque
nel caeu unha muller que pereceu afogada. (42.265788,
-8.646730)
Muíño
do tío Ramón ou do Cacharello (Albagheira/
Trasmañó):
Muíño
sobre
o que se construíu unha
vivenda. En
2021 atópase en obras de reconstrución e
ampliación,
apesares do cal aparentemente segue a conservarse o muíño.
(42.265428, -8.645986)
Muíños
do Remixo x2 (Albagheira/
Trasmañó):
Son dous muíños
de canle,
pasando a auga dun a outro. O
da parte alta ten acaroado o que debía ser un almacén ao que se
accede desde
o exterior por
unha fiestra. (42.265271,
-8.644130)
O
Outeiral.
No Catastro actual Outeiral.
No Rueiro (2005) Camiño
do Outeiral.
Antes
do 2005 Camiño
do Eiteiral.
Alto do Outeiro
(Cabanas). No
Rueiro (2005) Camiño do
Outeiro.
Antes
do 2005 Subida do Correo.
Tamén no Rueiro (2005) Camiño
Tras do Outeiro.
Panasco
Paus Cruzados
(Monte
Mirallo).
Pazón.
No Catastro actual Pasón.
No Rueiro (2006)
Camiño
do
Pazón.
Pé
da Raposa. No Catastro actual
(2020).
Pedra da Facha
(Monte
Mirallo).
A Pedra do Couto.
Pedra do Moucho
(Monte
Mirallo).
Pedriñas, as. No
Rueiro (2005)
Camiño das Pedriñas.
Antes
de 2005 tramo da Estrada
das Pedriñas, Camiño
do Alto e tramo do
Camiño das Laxes.
Penas,
as.
No Catastro actual (2020).
Monte
Penide (Cedeira/Trasmañó):
No
Arquivo da
Deputación de Pontevedra:
Penide
(1562),
monte
Penide
(1785)
e
Penide
ou Mirallo (1845).
Hoxe
en día aparece en varios visores e mapas como Couto
de San Vicente.
Cruz
de
Penide
(Couto
de San Vicente):
No
Couto de San Vicente. Límite
histórico de Cedeira, Trasmañó e Cabeiro. Aparece
A
Laxe de Penide de siesttreira (1581),
Cruz
da laxe de Pinede (1586).
No
Catastro de Ensenada (1752) aparece a
Cruz de Pinide
como
limite
de
Trasmañó, Cabeiro e
Cedeira.
Hoxe
en día aínda podemos ver unha cruz e preto dela outra acompañada
do número 2.
As
tres fontes de Penide
Como
linde de Cedeira
e
Trasmañó (1586)
e
(1752).
O Pico Burro Dabaixo
O Pico Burro Darriba
Portela Do Rabicho
Porteliñas
Pouso
da Merda
(Monte
Mirallo).
A
Poza
da Lagoa (Monte
Mirallo).
Ao
largo do tempo vai variando o seu nome:
Lagoa
de Xidreiro
(límite
de Cedeira, 1562),
Lagoa dos seus Leiros
ou
Lagoa
de Zedreiros
(1586), Lagoa
de Judreiros que hoy llaman Marco da Lagoa
(1697). Como
límite parroquial aparece no Catastro de Ensenada (1752) de Cedeira
como Laguna
de los Ollera e
no de Trasmañó,
Lagoa
de Solleiro.
No
Rueiro (2005)
Camiño da Poza da Lagoa.
Marco
da Lagoa (Monte Mirallo):
Límite histórico de
Cedeira e Trasmañó que como acabamos de ver é citado en 1697.
Trátase dunha cruz gravada nunha rocha que serve de miradoiro
natural e que pola súa forma recibe nomes como O
Cocodrilo ou O
Dragón.
Poza da Pazón
Poza Darriba (Monte
Mirallo).
Poza da Talisca
Poza Samperes
Queimado, o
A Quinta
O Rabicho
Estreito de Rande
(Cabanas)
Cargadoiro de Rande (Cabanas)
Castelo de Rande (Cabanas).
Forte defensivo do que
podemos observar as ruínas baixo a Ponte de Rande.
No Catastro actual Castillo.
No Rueiro (2005),
Camiño do Castelo.
Antes
do 2006
Camiño do Castillo. En
realidade o camiño conduce ao Cargadoiro de Rande.
Cruz de Rande
(Cabanas).
Desaparecida.
Aparece recollida no Catastro de Ensenada (1752). Estaría na Praia
de Rande e serviría de linde entre Trasmañó
e Cedeira.
Ponte
de Rande (Cabanas)
Praia de Rande (Cabanas/Rande-Cedeira).
Nela desemboca o Río
Maior, que serve de linde entre Trasmañó e Cedeira. No Rueiro
(2005)
Camiño Praia de Rande.
Punta de Rande (Cabanas)
Rego das Cabras ou
Río Maior (Cabanas-Trasmañó/Cedeira).
Regato que desemboca na
praia de Rande chamado Rego
das Cabras no curso alto
e Río Maior
preto da desembocadura. Nun
documento de 1586 aparece Río
Maior
e
noutro de 1697 cítase
Río de Rande que llaman
Río Maior. No
Catastro de Ensenada (1752), Río
Maior e
Río mayor de
abajo.
No
Rueiro (2005)
Camiño do Río
Maior.
A Regueira(Rande
(Cedeira)/Cabanas (Trasmañó)).
As
Regueiras. Recollido
As Regueiras.
No
Rueiro (2005)
Camiño das
Regueiras.
O Regueiro. No
Rueiro (2005) Camiño do
Regueiro. Antes
do 2005 Camiño do Cuco.
Remixo, o. No
Catastro actual Muíño
de Remixio.
Santos,
de. No Catastro actual (2020).
A
Sapenta
Senras.
No Catastro actual (2020).
Sobreira.
No Catastro actual (2020).
Sobreira
Martarán (Chapela/Trasmañó).
No Catastro actual (2020).
Sobreiro.
Tamén recollido como
Os Sobreiros. No
Rueiro (2006) Camiño do
Sobreiro.
Campo Sobreiro
Teixugueiras
(Monte
Mirallo).
A
Tol
Trigueira.
No Catastro actual (2020).
Veiga
da Fonte. No Catastro actual
(2020).
Veiga
do Muíño, a
Veiga
do Río
As
Viragallas. No Catastro actual
(2020) Viragava.
As
Xabreiras / Camiño dos Carros
(Monte
Mirallo).
No Rueiro (2005) Camiño
das Xabreiras.
Xan
Pérez.
No Catastro actual (2020).
Xestal.
No Catastro actual Xestal.
No Rueiro 2006 Camiño
do Xestal.
Outros
Rueiro
(2005)
Camiño do Bosque
de Cabanas (Cabanas).
Antes do 2006 Camiño subida do Correo.
Can
Branco, Cño. do (Cabanas):
En
“Eladio Rodríguez González (1958-1961): Diccionario enciclopédico
gallego-castellano, Galaxia, Vigo” recóllese: “Can
branco, fantástica visión que aparece de noche en las aldeas y en
los caminos, y que mira tristemente a las personas con quienes se
encuentra. Creen nuestras gentes sencillas que esta aparición augura
buenas nuevas.“
Cañizo, Cño. do
Chans, Cño. das
Coruta, Cño. da
Costa
da Igrexa, Cño.:
Ver
máis abaixo Igrexa Vella.
Cotiño,
Cño. do (Cabanas).
Eido da Vella, Cño.:
Antes do 2005 Camiño
núm. 55.
Figueiras, Cño. das
Fondiño, Sendeiro
do
Fragua, Camiño da
Laxes, Cño. das
Minada, Cño. da:
Antes do 2005 Camiño
do Berete.
Monte,
Cño. do:
Antes
do 2005 Camiño
do Depósito.
Moradiña, Cño. da:
Pereira, Cño. da:
Pereiras, Cño. das:
Outros.
Toponimia histórica
S.XVI
Fonte do Credo, Fonte do
Castro, Porto dos Peróns, fonte de Sudreiros, (1586)
(USC>Clero>Mitra1758>
Mayordomía de Redondela> Páx. 118-124)
Toponimia
recollida no Catastro de Ensenada (1752)
Couto (marco) =>
limita Trasmañó-Candeán-Cabeiro (1752)
Cuncheiras, as
=> limita Trasmañó-Chapela (1752)
Piedra do Loureiro
=> limita Trasmañó-Chapela (1752)
Toxo, o =>
limita Trasmañó-Chapela (1752)
Río da Vagueira
=> (1752)
Chan das Teixeiras
O
luns día 26 celebrouse sesión ordinaria do Concello, presidida polo
alcalde Sr. Dacosta: autorizar ao veciño de Trasmañó, José López
Veiga para construir unha casa nunha finca da súa propiedade. Do
mesmo xeito, autorizalo previo pago de arbitrio por extracción de
canteira de 8 metros cúbicos de perpiaño no monte Penide, no lugar
“Chan das Teixeiras”. (19330630 El pueblo gallego)
Para
saber máis.
Concello-SNL.
Buscador:
https://toponimia.redondela.gal/index.php
Concello-SNL.
Libros:
https://toponimia.redondela.gal/libros.php
Deputación
de Pontevedra. Galicia Nomeada:
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio
Autor: Juan Migueles
BIBLIOGRAFÍA
Guía didáctica
para escolares: Nº5. Aproximación á toponimia do Concello
de Redondela. Álvaro Iriarte Sanromán
Os Nomes da Ría de
Vigo II. Gerardo Sacau Rodríguez. Instituto de Estudios
Vigueses (Fundación Provigo).2000.
Catastro de Ensenada
de Trasmañó
Diccionario Madoz
(USC>Clero>Mitra1758>
Mayordomía de Redondela)
Aportes Xurxo Constela.
